İçeriğe geç

BlogVinç bilgisi7 dk okuma

Vinç Rehberi: Türleri, Kapasitesi, Seçimi ve Güvenliği

Gelişim MimarıGüncelleme:

Vinç Rehberi: Türleri, Kapasitesi, Seçimi ve Güvenliği
İçindekiler

Vinç, ağır yükü halat ya da zincirle kaldıran, indiren ve havadayken yatayda yer değiştiren kaldırma makinesidir. Başlıca türleri mobil, paletli, kule, hiyap, tavan, portal ve liman vinçleridir. Hangi vincin işe uyduğunu üç şey belirler: yükün ağırlığı, yükün vinçten ne kadar uzağa konacağı ve ne kadar yükseğe çıkacağı.

Bu sayfa vinçle ilgili temel soruların kısa cevaplarını tek yerde toplar. Her bölümün sonunda konunun ayrıntılı anlatıldığı yazıya bağlantı var. Bir tanım arıyorsanız ilk iki bölüm yeter. Bir iş için vinç tutacaksanız kapasite, kiralama ve saha bölümlerine geçin.

Vinç nedir?

Vikipedi'nin vinç maddesi vinci yükleri kaldıran, indiren ve yatay olarak taşıyan makine diye tanımlar. Tanımın son kısmı vinci krikodan ayırır. Kriko yükü olduğu yerde yükseltir. Vinç yükü alır, döner, başka bir noktaya bırakır.

Kaldırma gücü makaradan gelir. Halat kanca bloğunda kaç kat dolaşıyorsa yük o kadar kola bölünür. Wikipedia'nın palanga maddesi bunu şöyle anlatır: sürtünme sayılmazsa kazanç, hareketli bloğu taşıyan halat kolu sayısına eşittir. Karşılığında yük daha yavaş yükselir.

Vinci ayakta tutan ise dengedir. Bir yanda yük, öbür yanda denge ağırlığı durur. Aradaki farkı açık ayaklar ve sağlam zemin karşılar.

Parçaların ve çalışma düzeninin ayrıntısı vinç nedir yazısında. Makaranın antik şantiyelerden bugünkü hidrolik makinelere nasıl geldiğini merak ediyorsanız vincin tarihi yazısına bakın.

Vinç türleri tek tabloda

Tür Nasıl hareket eder? Tipik işi Kiralanır mı?
Mobil vinç Lastikli taşıyıcıyla yoldan kendi gelir Prefabrik montaj, makine indirme, çatıya cihaz çıkarma Evet, saatlik ve günlük
Paletli vinç Palet üstünde yürür, sahaya parça parça taşınır Ağır ve uzun süreli montaj, rüzgâr türbini Evet, proje süresince
Kule vinç Temele kurulur, yerinde döner Yüksek yapı inşaatı Evet, aylık
Hiyap (araç üstü vinç) Kamyon kasasına bağlı eklemli bomla çalışır Malzeme yükleme, indirme, kısa mesafeli montaj Evet, saatlik
Tavan vinci (gezer köprülü vinç) Bina içinde, yüksekteki raylarda yürür Fabrika, atölye, depo Hayır, tesisin kendi malıdır
Portal vinç Kendi ayakları üstünde, rayda ya da lastikte yürür Stok sahası, tersane, prefabrik sahası Çoğunlukla hayır
Pergel vinç Kolona ya da duvara bağlı kolu ekseni çevresinde döner Tezgâh başı, montaj istasyonu, yükleme noktası Hayır, tesise kurulur
Monoray vinç ve caraskal Tavandaki tek bir kiriş boyunca yürür Bakım atölyesi, üretim hattı Hayır, tesise kurulur
Liman vinçleri Rıhtım rayında ya da lastikli taşıyıcıda çalışır Konteyner ve genel yük elleçleme Hayır, liman işletmesinindir

İlk dört tür sahadan sahaya gider. Son beşi bir tesise kurulur ve orada kalır. Pergel vinç ile monoray vinç bu grubun küçükleridir; tek bir tezgâha ya da tek bir hatta hizmet ederler ve çoğu sayımda yedi ana türün dışında, tavan vincinin yardımcısı olarak anılırlar. Tavan vinci ile portal vinç dışarıdan benzer görünür, farkı taşıyıcı yapıdadır. Wikipedia'nın gezer köprülü vinç maddesine göre tavan vincinin köprüsü, binanın kolonlarına oturan raylar üzerinde yürür. Portal vinç ise yükü kendi ayaklarıyla taşır, binaya ihtiyaç duymaz.

Telefonla "vinç lazım" diyen birinin aradığı makine çoğu zaman mobil vinçtir. Onun da kendi içinde ayrımı var. Şehir içi işte kamyon şasili ya da her yol tipi makine gelir. Bozuk zeminli şantiyeye arazi tipi vinç girer.

Türlerin tek tek anlatımı için: vinç çeşitleri, mobil vinç, paletli vinç, kule vinç, hiyap vinç, gezer köprülü vinç, portal vinç, pergel vinç, monoray vinç ve caraskal, liman vinçleri. Üç ana türü yan yana görmek isterseniz mobil, paletli ve kule vinç karşılaştırması yazısı var.

Kapasiteyi belirleyen üç şey: tonaj, yarıçap, bom

Tonaj. Vincin adındaki rakam, en kısa yarıçapta ve en uygun kurulumda kaldırabildiği en ağır yüktür. Sahadaki iş neredeyse hiçbir zaman o noktada yapılmaz. Adında yüksek bir tonaj yazan vinç, bomu uzatıp yatırdığında bunun küçük bir bölümünü kaldırır.

Yarıçap. Vincin dönme merkezinden kancanın düşeyine kadar olan yatay mesafedir. Yük uzaklaştıkça devirme etkisi büyür, kapasite düşer. Vinci yüke bir iki metre yaklaştırmak bazen bir üst sınıf makineye gitmekten kurtarır. Bu yüzden keşifte ilk bakılan şey vincin nereye kurulabileceğidir.

Bom. Bom uzadıkça ve yattıkça kapasite azalır. Uzun bom yüksekliği verir ama tonajdan alır. Bomun ucuna takılan jib erişimi artırır, kapasiteyi biraz daha düşürür.

Üçünü birbirine bağlayan belge üreticinin yük tablosudur. Tabloda her bom boyu ve her yarıçap için ayrı bir değer yazar. Ayakların ne kadar açıldığı ve kaç ton denge ağırlığı takıldığı da tabloyu değiştirir. Wikipedia'nın vinç maddesi tablodaki anma yükünün, vincin devrileceği yükün altında bir güvenlik payıyla belirlendiğini anlatır. Operatörün "tabloda yok, kaldırmam" demesinin arkasında bu pay vardır.

Bir hesap ayrıntısı sık atlanır. Kancaya binen yük, yükün kendi ağırlığından fazladır. Sapanlar, kanca bloğu ve varsa travers de toplama girer.

Ayrıntı için: vinç tonajı nasıl seçilir, yük diyagramı nasıl okunur, vinçte bom nedir, denge ağırlığı.

Hangi işte hangi vinç kullanılır?

Kaba bir eşleştirme şöyledir:

  • Birkaç saatte bitecek tek kaldırma: mobil vinç.
  • Malzemeyi getirip yerine koyma: hiyap.
  • Aylarca sürecek yüksek yapı: kule vinç.
  • Çok ağır parça ya da aynı sahada haftalarca montaj: paletli vinç.
  • Her gün aynı hat üzerinde taşıma: tavan ya da portal vinç.

Eşleştirme her işte tutmaz. Aynı fabrika montajında kolonları mobil vinç diker, çatı kaplama paletini hiyap çıkarır, bina bitince içine tavan vinci asılır. Kararı sektörün adı vermez, yükün ağırlığı, mesafesi ve işin süresi verir.

Sektör sektör eşleştirmeyi ve her sektörde planlamayı neyin zorladığını vinç hangi işlerde kullanılır yazısında anlattık. Çok büyük makinelerin sınıfları büyük vinçlere ne denir yazısında.

Vinç mi, forklift mi, platform mu?

Her kaldırma işi vinç işi değildir. Yanlış makineyi çağırmak hem parayı hem günü yakar.

Yük paletliyse, zemin düzse ve taşınacak yer birkaç metre ötedeyse forklift yeter. Yük bir katın içine, saçağın altından uzatılarak verilecekse telehandler işi vinçten rahat yapar, çünkü yükü çatalla öne doğru sürer. Yukarı çıkacak olan yük değil de insansa aranan makine sepetli platformdur. Vinç kancasına insan taşımak için sepet asmak ayrı kurallara bağlıdır ve sıradan bir çözüm sayılmaz.

Vinç şu durumlarda devreye girer: yük forkliftin kapasitesini aşıyordur, bir engelin üstünden aşırılacaktır ya da çatı gibi başka hiçbir makinenin uzanamadığı bir noktaya konacaktır.

Kiralamak mı, satın almak mı?

Hareketli vinçlerde cevap çoğu işletme için kiralamaktır. Vinç pahalı bir makinedir ve yanında başka giderler getirir: belgeli operatör, bakım, periyodik kontrol, sigorta, nakliye. Yılda birkaç kaldırma yapan bir fabrikanın bu yükü taşıması anlamsızdır. Kiralamada makine operatörüyle gelir, işi bitirir, gider.

Tesis vinçlerinde durum tersine döner. Tavan vinci binanın parçasıdır, her vardiyada çalışır, kiralanacak bir makine değildir.

Arada kalanlar inşaat firmalarıdır. Kule vinci proje süresince kiralayan da vardır, satın alıp şantiyeden şantiyeye taşıyan da. Hesabı makinenin yılda kaç ay çalışacağı belirler. Bu hesabın çerçevesi kiralamak mı, satın almak mı yazısında.

Kiralama tarafında okunacaklar: kiralık vinç rehberi süreci adım adım anlatır. Vinç kiralama fiyatları neye göre değişir teklifteki kalemleri açıklar. Kimden kiralayacağınıza karar verirken vinç firması nasıl seçilir yazısındaki soru listesini kullanabilirsiniz.

Vinç gelmeden önce sahada neye bakılır?

Kaldırma gününü çoğu zaman vinç bozmaz, saha bozar.

Önce giriş. Vinç geniş ve ağır bir araçtır. Şantiye kapısından sığması, rampayı çıkması, dönüş yapabilmesi gerekir. Kapı önüne park etmiş bir araç ya da akşamdan dökülmüş bir kum yığını işi saatlerce geciktirir.

Sonra zemin. Ayaklar vincin ve yükün ağırlığını dört küçük noktadan toprağa verir. Yeni dolgu, kapatılmış kanal, rögar kapağı, bodrum üstü döşeme ayağın altında çöker. Yağmurdan sonra dün sağlam olan zemin bugün taşımayabilir. Ayak altına yük dağıtan plaka konur, şüphe varsa zemin bir mühendise sorulur.

Yukarıya da bakılır. Enerji hattı, ağaç dalı, komşu binanın saçağı bomun dönüşünü kısıtlar.

Keşfin nasıl yapıldığı saha keşfi yazısında, ayak ve zemin konusu destek ayakları ve zemin hazırlığı yazısında anlatılıyor.

Vinç güvenliğinin temel ilkeleri

İngiltere'nin iş güvenliği kurumu HSE, şantiyedeki kaldırma işleri sayfasında vinçlerde iki ana tehlike sayar: vincin yıkılması ve yükün düşmesi. Aynı sayfa her kaldırma işinin yetkin biri tarafından planlanmasını, gözetim altında ve güvenli biçimde yürütülmesini şart koşar. Türkiye'de de mantık aynıdır, ayrıntıyı güncel mevzuat belirler.

Sahada bu ilkeler şu kurallara döner:

  1. Yükün ağırlığı bilinmeden kanca takılmaz. Tahmin ağırlık sayılmaz.
  2. Kaldırma, o günkü kuruluma ait yük tablosunun içinde kalır.
  3. Ayaklar tablonun istediği kadar açılır ve altına plaka konur.
  4. Rüzgâr üreticinin sınırını geçince iş durur.
  5. Asılı yükün altında ve dönüş alanında kimse bulunmaz.
  6. Operatöre tek kişi işaret verir. İşaretler işe başlamadan konuşulur.
  7. Sapan, kilit ve mapa her kaldırmadan önce gözle kontrol edilir.
  8. Enerji hatlarına yaklaşılmaz. Mesafeyi hat sahibi kurum ve mevzuat söyler.

Altıncı madde kâğıtta basit durur. Sahada üç kişi aynı anda bağırmaya başladığında operatör kimi dinleyeceğini bilemez. Yük ilk kez yerden kesilmeden önce ekibin iki dakika durup kimin işaret vereceğini konuşması bu karışıklığı önler.

Büyük, pahalı ya da dar alandaki kaldırmalar için yazılı kaldırma planı hazırlanır. Rüzgâr konusu rüzgârda vinç çalışır mı yazısında, bağlama elemanları sapan çeşitleri yazısında, makinenin kendi kontrolü vinç bakımı ve periyodik kontrol yazısında.

Vinç terimlerini nereden öğrenirim?

Teklifte ya da sahada geçen bom, jib, yarıçap, mapa, tandem, mobilizasyon gibi kelimelerin kısa tanımları vinç terimleri sözlüğünde toplandı. Firmayla aynı dili konuşmak yanlış anlaşılmayı azaltır. "Mesafe" derken sizin binadan ölçtüğünüz uzaklık ile operatörün dönme merkezinden ölçtüğü yarıçap aynı şey değildir.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır. Belirli bir iş için vinç seçimini ve kaldırma kararını, makinenin kendi yük tablosuna bakarak yetkili operatör ve kaldırma sorumlusu verir. Güvenlik kuralları için üretici talimatına, güncel mevzuata ve yetkili mühendise başvurun.

Kaynaklar

Sık sorulan sorular

Vinç nedir?

Vinç, ağır yükü halat ya da zincirle kaldıran, indiren ve yatayda taşıyan kaldırma makinesidir. Şantiyede, fabrikada, limanda ve montaj işlerinde kullanılır.

Kaç çeşit vinç vardır?

Günlük kullanımda yedi ana tür sayılır: mobil, paletli, kule, hiyap, tavan, portal ve liman vinçleri. Her birinin alt tipleri vardır, bu yüzden tek bir kesin sayı verilemez.

En çok hangi vinç kiralanır?

Kısa süreli işlerin çoğunda lastikli mobil vinç kiralanır. Yoldan kendi gelir, ayaklarını açar, işi bitirip aynı gün başka sahaya gider.

Kaç tonluk vinç gerektiğini nasıl anlarım?

Yükün ağırlığını, vincin kurulacağı yerden yükün konacağı noktaya yatay mesafeyi ve kaldırma yüksekliğini ölçün. Bu üç bilgiyle firma, makinenin yük tablosuna bakarak tonajı belirler.

Vinç ile hiyap aynı şey mi?

Hiyap bir vinç türüdür, kamyon kasasına bağlı eklemli bomlu araç üstü vinçtir. Yükü kendi kasasında taşıyabilir. Mobil vinç ise yalnızca kaldırma yapar, erişimi ve kapasitesi daha yüksektir.

Vinç rüzgârda çalışır mı?

Üreticinin o makine ve o bom boyu için verdiği rüzgâr sınırına kadar çalışır. Sınır aşılınca ya da yük geniş yüzeyliyse iş durdurulur. Kararı operatör ve kaldırma sorumlusu verir.

Bu yazı yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır. Yayın sorumluluğu Gelişim Mimarı'na aittir.

Yazıları nasıl hazırlıyoruz: yayın ilkeleri

Vinç rehberi: konunun devamı

PaylaşWhatsAppLinkedInX

İlgili yazılar

Teklif formu · 8 soru

Konuyu kendi filonuz üzerinden konuşalım

  • Talep takibinizdeki üç açık nokta
  • Teklife girecek kalemlerin önerisi
  • Görüşmenin ardından kalem kalem yazılı teklif
WhatsApp'tan yazın