Blogİş makineleri5 dk okuma
Telehandler Nedir? Forklift ve Vinçten Farkı, Ataşmanları
Gelişim MimarıGüncelleme:

İçindekiler
Telehandler, öne doğru uzayan teleskopik bomunun ucuna çatal, kova ya da kanca takılarak yükü hem yükseğe hem ileriye taşıyan lastikli iş makinesidir. Teleskopik forklift ya da teleskopik yükleyici de denir. Forkliftin ulaşamadığı yere uzanır, vinç gerektirmeyen işleri görür.
Ad, İngilizce "telescopic handler" sözünün kısaltmasıdır. Türkiye'de "telehandler", "teleskopik forklift", "teleskopik yükleyici" ve markalardan gelen adlarla anılır. Şantiyede, çiftlikte ve depoda aynı makineyi görürsünüz; değişen yalnızca ucundaki ataşmandır.
Telehandler nasıl çalışır?
Wikipedia'nın ilgili maddesi telehandleri, forklifte benzeyen ama teleskopik bomu sayesinde forkliftten çok vince yaklaşan bir makine olarak tanımlar. Aynı maddeye göre ilk teleskopik yükleyiciyi 1957'de Fransız Sambron firmasının ürettiğine inanılır.
Makinenin düzeni şöyledir:
- Şasi ve yürüyüş. Dört büyük lastik, çoğunlukla dört tekerden çekiş. Yönlendirme üç biçimde yapılır: yalnızca ön tekerler, dört teker birlikte ve yengeç yürüyüşü.
- Bom. Şasinin arkasından bağlanır, kabinin yanından öne uzanır. Hidrolik silindirle kalkar, iç içe bölümlerle uzar.
- Ataşman taşıyıcı. Bomun ucundaki hızlı bağlantı. Çatal, kova ve diğer ataşmanlar buraya takılır.
- Kabin. Bomun yanında, yana kaydırılmış durur. Operatör yükü bomun yanından izler.
- Şasi terazileme ve destek ayakları. Bazı modellerde şasi yana doğru teraziye alınabilir; yüksek erişimli modellerde önde destek ayakları bulunur.
Bom kalktıkça yük yükselir, uzadıkça ileri gider. Bu iki hareket birlikte kullanıldığında yük bir duvarın üzerinden aşırılıp arkasına, iskelenin içine ya da çatının ortasına bırakılır.
Telehandler kapasitesi nasıl okunur?
Telehandlerin tek bir kapasitesi yoktur. Wikipedia makinenin başlıca sınırını denge olarak gösterir: çalışma yarıçapı büyüdükçe kaldırma kapasitesi düşer. Bom kısa ve dikken ağır yük kalkar; bom yatıp uzadıkça aynı makine o yükün küçük bir bölümünü taşır.
Sınır, kabindeki yük diyagramından okunur. Üretici JLG'nin yük diyagramını anlatan yazısına göre her telehandlerde, taşıyabildiği her ataşman için ayrı bir diyagram bulunur. Diyagram bom açısını ve bom uzunluğunu bölgelere ayırır; her bölgede kaldırılabilecek en büyük yük yazar.
Okurken bilinmesi gerekenler:
- Doğru ataşmanın diyagramına bakılır. Çatal diyagramı kova ya da kanca için geçerli değildir.
- Yük merkezi önemlidir. Değerler, yükün ağırlık merkezinin çatal topuğundan belirli bir uzaklıkta olduğu varsayımıyla verilir. Uzun ve dengesiz yük kapasiteyi düşürür. Mantığını forklift nedir yazısındaki yük merkezi bölümünde anlattık.
- Ataşmanın ağırlığı hesaba girer.
- Ayaklı ve ayaksız değerler ayrıdır. Destek ayağı olan modellerde iki ayrı diyagram bulunur.
- Değerler düz ve sağlam zemin içindir.
Yeni makinelerde ileri devrilme sınırına yaklaşıldığında uyaran ve bomun tehlikeli yöndeki hareketini kısıtlayan sistemler bulunur. Bu sistem son emniyettir; planlama diyagrama bakılarak yapılır. Aynı mantığın vinçlerdeki karşılığını vinç yük diyagramı nasıl okunur yazısında bulabilirsiniz.
Telehandler, forklift ve vinç farkı
| Telehandler | Forklift | Mobil vinç | |
|---|---|---|---|
| Yükü nasıl kaldırır? | Teleskopik bomla, yukarı ve ileri | Dik direkle, yalnızca yukarı | Bom ve halatla, asarak |
| Yükü nasıl tutar? | Çatal, kova ya da kanca | Çatal | Kanca ve sapan |
| İleri erişim | Var | Yok; yüke yanaşır | Çok uzun |
| Zemin | Bozuk şantiye zemini | Düz zemin; arazi tipi hariç | Ayak üzerinde, hazırlanmış zemin |
| Yükle yürüme | Evet, bom toplanmış ve alçakta | Evet | Çoğunlukla hayır |
| Yükseklik ve ağırlık | Orta | Düşük ve orta | Yüksek |
| Tipik iş | Şantiyede malzeme dağıtımı, çiftlik | Depo, fabrika, yükleme rampası | Montaj, ağır ve yüksek kaldırma |
Forkliftten farkı. Forklift düz zeminde, raf arasında, palet indirip bindirmede hızlı ve ekonomiktir. Yüke yanaşması gerekir. Telehandler ise yükün önünde bir hendek, bir istif ya da bir duvar olsa da uzanır.
Vinçten farkı. Vinç yükü halatla asar, çok daha yükseğe ve uzağa, çok daha ağır yük taşır. Telehandler yükü çatalın üzerinde taşır ve yürür. Bir paleti üçüncü kata vermek telehandler işidir. Bir çelik makası çatıya oturtmak vinç işidir. Vinç tarafını mobil vinç nedir yazısında anlattık.
Telehandler çeşitleri
- Sabit gövdeli. En yaygın tiptir. Gövde dönmez; makine yüke doğru sürülür.
- Döner gövdeli. Üst gövde şasi üzerinde döner. Destek ayaklarına basar, yerinden kıpırdamadan çevresine yük verir. Vinç kolu ve platformla birlikte üç işi birden görür.
- Kompakt. Alçak ve dar gövdelidir; bodrum, otopark ve ahır gibi tavanı alçak yerlere girer.
- Yüksek erişimli. Çok bölümlü bomu ve ön destek ayakları vardır; çok katlı yapılara malzeme verir.
- Tarım tipi. Sürekli yükleme için güçlendirilmiştir; balya, yem ve gübre işlerinde kullanılır.
Telehandler ataşmanları
Makineyi çok yönlü yapan ataşmanlardır. Üretici JLG, ataşman sayfasında çatallı taşıyıcıları, kıskaçlı kovaları, doğrudan bağlantıya takılan kanca ve vinçleri, malzeme taşıma kolunu ve levha taşıyıcıyı sayar.
- Palet çatalı. Standart ataşman. Yana kaydırmalı ve döner tipleri vardır.
- Kova. Kum, çakıl, toprak ve hafif malzeme için. Telehandler bir loder değildir; sert zemini kazmak boma zarar verir.
- Kıskaçlı kova. Moloz, dal ve dağınık malzemeyi tutar.
- Kanca ve vinç kolu. Asılı yük için. Bomun ucunu uzatan kafes kol erişimi artırır, kapasiteyi düşürür.
- Tamburlu vinç. Yükü halatla indirip kaldırmayı sağlar.
- Balya ve tomruk kıskacı. Tarım ve orman işleri.
- Personel platformu. İnsan kaldırmak için yalnızca üreticinin o makineyle birlikte onayladığı platform kullanılır. Çatalın üzerine konan palet ya da kasa platform değildir. Bu işin asıl makinesini sepetli platform nedir yazısında anlattık.
Kural değişmez: ataşman o makine için onaylı olmalı ve o ataşmanın yük diyagramı kabinde bulunmalıdır.
Telehandlerle çalışırken nelere dikkat edilir?
İngiltere'nin iş güvenliği kurumu HSE, teleskopik yükleyici sayfasında bu makinelerle ilgili ölümlü ve ciddi kazaların çoğunun iki biçimde gerçekleştiğini belirtir: makine hareket ederken, özellikle geri giderken bir yayaya çarpar ya da kaldırma sırasında devrilir. Önlemler buna göre sıralanır:
- Zemini kontrol edin. Makine bozuk zeminde yürür, ama kaldırma düz ve sağlam zeminde yapılır. Yana eğim, bom yukarıdayken makineyi devirir.
- Bom alçakta ve toplanmış yürüyün. Yük ne kadar alçaksa ağırlık merkezi o kadar alçaktır.
- Bom yukarıdayken dönmeyin. Kaldırma ve dönme aynı anda yapılmaz.
- Yükü diyagrama göre kaldırın. Yükün ağırlığı tahmin edilmez.
- Yayaları ayırın. Makinenin çalıştığı alan ile yaya yolu ayrılır. Bom ve yük, operatörün görüşünü kapatır.
- Geri giderken yardım alın. Ayna, kamera ve gerekiyorsa işaretçi.
- Enerji hatlarına dikkat edin. Bom yükselirken havai hatlara yaklaşır.
- Yükün altında kimseyi bulundurmayın.
Kiralarken ne sorulur?
Kiralama firmasına şunları söyleyin: en ağır yükün ağırlığı ve ölçüsü, verileceği yükseklik, makinenin yüke ne kadar yaklaşabileceği, zeminin durumu ve hangi ataşmanların gerektiği. Firmadan o yükseklik ve o uzaklıktaki kapasiteyi yük diyagramı üzerinden göstermesini isteyin. Operatörün dahil olup olmadığını, ataşmanların ayrı ücretlendirilip ücretlendirilmediğini ve periyodik kontrol belgesini sorun. Diğer makinelerle karşılaştırma için iş makinesi çeşitleri yazısına bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Belirli bir makinenin kapasitesi, ataşman uyumu ve güvenli kullanımı için o makinenin yük diyagramına, üretici kılavuzuna ve yetkili operatöre başvurulmalıdır.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
Telehandler nedir, kısaca?
Telehandler, teleskopik bomunun ucuna takılan çatal ya da başka bir ataşmanla yükü yükseğe ve ileriye taşıyan lastikli iş makinesidir. Teleskopik forklift, teleskopik yükleyici ve teleskopik elleçleyici adlarıyla da bilinir.
Telehandler ile forklift arasındaki fark nedir?
Forklift yükü direği boyunca dik olarak kaldırır ve yüke yanaşmak zorundadır. Telehandler bomuyla öne uzanır; bir engelin üzerinden, iskelenin ya da çatının içine yük bırakabilir ve bozuk zeminde yürür.
Telehandler vinç yerine kullanılır mı?
Kanca ya da vinç koluyla asılı yük kaldırabilir, ama bir vinç değildir. Erişimi ve kapasitesi sınırlıdır. Asılı yük yalnızca üreticinin izin verdiği ataşmanla ve o ataşmanın yük diyagramına göre kaldırılır.
Telehandler kaç ton kaldırır?
Tek bir rakam yoktur. Kapasite makinenin sınıfına, bomun ne kadar uzadığına, açısına ve takılı ataşmana göre değişir. Geçerli değer kabindeki yük diyagramından okunur.
Telehandlere hangi ataşmanlar takılır?
Palet çatalı, kova, kıskaçlı kova, kanca, vinç kolu, tamburlu vinç, balya ve tomruk kıskacı ile personel platformu başlıca ataşmanlardır. Her biri yalnızca üreticinin o makine için onayladığı tipte kullanılır.
Döner telehandler nedir?
Üst gövdesi şasi üzerinde dönebilen telehandlerdir. Destek ayaklarına basarak çalışır, yerinden kıpırdamadan çevresindeki noktalara yük verir. Sabit gövdeli tipe göre daha yükseğe ulaşır ve küçük bir vince yaklaşır.
Bu yazı yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır. Yayın sorumluluğu Gelişim Mimarı'na aittir.


