BlogVinç bilgisi5 dk okuma
Vinç Tonajı Ne Demek? Kaç Tonluk Vinç Gerekir?
Gelişim MimarıGüncelleme:

İçindekiler
Vinç tonajı, vincin en elverişli koşulda, yani en kısa bomla ve en kısa yarıçapta kaldırabildiği en yüksek yükü anlatan sınıf değeridir. "Elli tonluk vinç" dendiğinde kastedilen budur. Sahadaki gerçek kapasite ise bu değerden çok daha düşüktür ve yalnızca üreticinin yük tablosundan okunur.
"Kaç tonluk vinç gerekir?" sorusunun cevabı bu yüzden yükün ağırlığıyla bitmez. Yükün vinçten ne kadar uzağa ve ne kadar yükseğe gideceği, en az ağırlık kadar belirleyicidir.
Vinç kapasitesi neden mesafeye göre değişir?
Bir çocuğu kucağınızda rahatça taşırsınız. Aynı çocuğu kollarınızı öne uzatarak tutmaya çalışın; birkaç saniyede yorulursunuz. Ağırlık değişmedi, mesafe değişti. Vinç de aynı kurala uyar.
Yükün vinci devirmeye çalışan etkisi, ağırlık ile mesafenin çarpımıdır. Buna yük momenti denir. Vinç belirli bir momenti karşılayabilir. Mesafe iki katına çıkarsa kaldırılabilecek ağırlık kabaca yarıya iner; uzun bomlarda bomun kendi ağırlığı da hesaba girdiği için düşüş daha da serttir.
Dev vinçlerde bile durum aynıdır. Sarens'in kendi duyurusuna göre SGC-250 en çok 5.000 ton kaldırabilir, ama 100 metre yarıçapta kapasitesi 2.000 tondur. Kiralık mobil vinçlerde uzak yarıçaplardaki değerler, vincin adındaki tonajın küçük bir kesrine kadar iner.
Yük tablosu nedir, nasıl okunur?
Yük tablosu, üreticinin vinçle birlikte verdiği ve her çalışma düzeni için izin verilen en yüksek yükü gösteren çizelgedir. Mantığı şöyledir: sütunlarda bom uzunlukları, satırlarda çalışma yarıçapları yer alır. Bir satır ile bir sütunun kesiştiği hücre, o bom boyunda ve o yarıçapta kaldırılabilecek en yüksek yükü verir.
Aşağıdaki tablo gerçek bir vince ait değildir. Yalnızca tablonun nasıl okunduğunu göstermek için hazırlanmış, uydurma bir örnektir:
| Yarıçap | Kısa bom | Orta bom | Uzun bom |
|---|---|---|---|
| Yakın | En yüksek değer | Yüksek | Bu yarıçapta çalışılamaz |
| Orta | Yüksek | Orta | Düşük |
| Uzak | Bu yarıçapa ulaşılamaz | Düşük | Çok düşük |
Gerçek bir tabloda hücrelerde ton cinsinden rakamlar yazar. Örnek görmek isterseniz kiralama firması Bigge'nin yayımladığı Liebherr LTM 11200-9.1 yük tablosu sayfasına bakabilirsiniz. Tabloyu okurken dört şeye dikkat edilir:
- Doğru tablo mu? Ayak açıklığı, denge ağırlığı ve varsa uç bom düzeni için ayrı tablolar vardır. Sahadaki düzen hangisiyse o tablo geçerlidir.
- Değerler neyi içeriyor? Tablodaki değer çoğunlukla kancaya asılan her şeyi kapsar. Kanca bloğu, sapan ve travers bu değerden düşülür.
- Ara değerler. Yarıçap iki satırın arasına düşüyorsa daha uzak yarıçapın, yani daha düşük değerin satırı alınır.
- Notlar. Rüzgâr sınırı, zemin eğimi ve halat donanımıyla ilgili notlar tablonun parçasıdır.
Kaç tonluk vinç gerekir? Adım adım hesap
- Yükün ağırlığını öğrenin. İmalatçı etiketi, sevk irsaliyesi ya da proje çizimi en güvenilir kaynaktır. Tahmin gerekiyorsa yukarı yuvarlayın.
- Bağlantı elemanlarını ekleyin. Kanca bloğu, sapan, zincir, mapa ve travers ağırlığını yüke ekleyin. Toplam, tabloyla karşılaştırılacak değerdir.
- Yarıçapı ölçün. Vincin kurulabileceği noktanın merkezinden, yükün alınacağı ve bırakılacağı noktalara olan yatay mesafeleri ölçün. Büyük olanı esas alın.
- Yüksekliği belirleyin. Bırakma kotu, yük boyu, sapan boyu ve üst boşluk payını toplayın. Bundan gerekli bom boyu çıkar; ayrıntısı vinçte bom nedir yazısındadır.
- Yük tablosuna bakın. Aday vincin, o bom boyu ve o yarıçaptaki değeri toplam yükten büyük mü?
- Pay bırakın. Değer toplam yüke çok yakınsa bir üst sınıf vinç seçin. Ne kadar pay bırakılacağına kaldırma sorumlusu karar verir.
- Sahayı doğrulayın. Vinç o noktaya girebiliyor mu, ayaklar tam açılıyor mu, zemin taşıyor mu?
Örnek: aynı yük, iki farklı vinç
Bir atölyeye pres makinesi gelecek. Makinenin etiketinde yazan ağırlığa sapan ve kanca bloğu eklenir.
Birinci durum: Kamyon vincin yanına yanaşıyor, makine vincin hemen önüne, atölye kapısının ağzına indiriliyor. Yarıçap kısa, bom kısa. Tabloda yüksek değerler geçerli. Küçük bir vinç işi görür.
İkinci durum: Kapı önü dolu. Vinç yola kurulacak, makine bahçe duvarının üzerinden aşırılıp atölyenin yan kapısına indirilecek. Yarıçap birkaç katına çıktı, duvarı aşmak için bom uzadı. Aynı makine için şimdi birkaç sınıf büyük bir vinç gerekir.
Yük aynı, tonaj farklı. Kiralama firmasına yalnızca "şu kadar tonluk makine indireceğiz" demek bu yüzden eksik bilgidir.
Kapasiteyi yük tablosu dışında neler düşürür?
Yük tablosu, vincin düz ve sağlam zeminde, terazide ve sakin havada durduğunu varsayar. Sahada bu koşullar bozulursa tablodaki değer artık geçerli değildir.
- Rüzgâr. Geniş yüzeyli yükler rüzgârda savrulur ve boma yan yük bindirir. Üretici, tabloyu hangi rüzgâr hızına kadar geçerli saydığını ve yüzeyi büyük yükler için ne yapılacağını kılavuzda belirtir.
- Eğim. Vinç terazide değilse yük bir yana kaçar; uzun bomda küçük bir eğim bile büyük fark yaratır.
- Zemin. Ayağın altı oturursa vinç eğilir. Tablodaki kapasite, zeminin taşıdığı varsayımına dayanır.
- Dinamik etkiler. Yükü hızlı kaldırmak, ani durdurmak ya da yerden koparmak, kancadaki kuvveti yükün ağırlığının üzerine çıkarır.
- İki vinçle kaldırma. Yük iki vinç arasında her an eşit paylaşılmaz. Bu kaldırmalar ayrı bir hesap ve yazılı plan ister.
Tablonun sınırında değil, altında çalışmanın nedeni budur.
Tonaj seçerken sık yapılan hatalar
- Yük kadar tonaj istemek. Vincin adındaki tonaj ile yükün ağırlığı eşitse, o vinç yükü ancak burnunun dibinde kaldırır.
- Yarıçapı vincin kenarından ölçmek. Yarıçap dönme merkezinden ölçülür; gövdenin yarısı kadar mesafe unutulur.
- Bağlantı elemanlarını saymamak. Büyük vinçlerde kanca bloğu tek başına hatırı sayılır bir ağırlıktır.
- Yarım ayakla tam ayak tablosunu kullanmak. Yer dar diye ayak yarım açılıyorsa kapasite ayrı tablodan okunur.
- Ucuz olsun diye sınırda vinç seçmek. Sahada yarıçap bir metre uzarsa iş durur, ikinci vinç çağrılır, toplam maliyet artar.
- Yükün ağırlık merkezini bilmemek. Ağırlık merkezi ortada olmayan yük kaldırılırken döner; sapan düzeni buna göre kurulur.
Kiralama firmasına hangi bilgiler verilmeli?
Doğru tonajı hızlı öğrenmenin yolu, firmaya eksiksiz bilgi vermektir:
- Yükün ağırlığı, ölçüleri ve cinsi
- Yükün alınacağı ve bırakılacağı noktalar, aralarındaki yatay mesafe
- Bırakma yüksekliği ve aradaki engeller
- Vincin kurulabileceği yerin ölçüleri ve zemin durumu
- Sahaya giriş yolu, kapı ve rampa ölçüleri
- Varsa çizim ve saha fotoğrafları
Bu bilgilerle firma yük tablosuna bakar ve uygun makineyi önerir. Fiyatın nasıl oluştuğunu vinç kiralama fiyatları neye göre değişir yazısında, hangi vinç türünün hangi işe uygun olduğunu vinç çeşitleri yazısında bulabilirsiniz.
Bu yazı yük tablosu mantığını anlatır; hesap yöntemi değildir. Belirli bir kaldırma için tonaj kararını, vincin kendi yük tablosuna bakarak yetkili operatör ve kaldırma sorumlusu verir.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
Vinç tonajı ne demek?
Vinç tonajı, vincin en kısa yarıçapta ve en elverişli donanımla kaldırabildiği en yüksek yükü gösteren sınıf değeridir. Vincin her koşulda bu yükü kaldırabileceği anlamına gelmez.
Kaç tonluk vinç gerekir, nasıl hesaplanır?
Yükün ağırlığına kanca bloğu ve bağlantı elemanları eklenir, çalışma yarıçapı ve gereken bom boyu belirlenir. Sonra aday vincin yük tablosunda bu yarıçap ve bom boyuna karşılık gelen değerin toplam yükten yeterince büyük olup olmadığına bakılır.
Yük tablosu nedir?
Yük tablosu, üreticinin her bom uzunluğu ve çalışma yarıçapı için vincin kaldırabileceği en yüksek yükü gösterdiği çizelgedir. Ayak açıklığı ve denge ağırlığına göre ayrı tablolar bulunur.
Çalışma yarıçapı nedir?
Çalışma yarıçapı, vincin dönme merkezinden kancanın düşey eksenine kadar olan yatay mesafedir. Vincin gövdesinin kenarından değil, dönme merkezinden ölçülür.
10 tonluk yük için 10 tonluk vinç yeter mi?
Çoğu durumda yetmez. On tonluk vinç bu yükü yalnızca kendine çok yakın bir noktada kaldırabilir. Yük birkaç metre uzağa konacaksa belirgin biçimde daha büyük bir vinç gerekir.
Vinç kapasitesinin ne kadarı kullanılmalı?
Bu oran işin riskine, firmanın kurallarına ve kaldırma planına göre belirlenir. Tablonun sınırında çalışmak yerine pay bırakmak yerleşik uygulamadır; kesin oran için kaldırma sorumlusuna ve üretici dokümanına bakılır.
Bu yazı yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır. Yayın sorumluluğu Gelişim Mimarı'na aittir.
Yazıları nasıl hazırlıyoruz: yayın ilkeleri
Bu yazı şu rehberlerin parçasıdır: Vinç Rehberi: Türleri, Kapasitesi, Seçimi ve Güvenliği


