İçeriğe geç

BlogVinç bilgisi5 dk okuma

Hiyap Vinç Nedir? Mobil Vinçten Farkı ve Kullanım Alanları

Gelişim MimarıGüncelleme:

Bir inşaat sahasının önünde ayakları açılmış kamyon üstü katlanır bomlu vinç, kasasındaki paletli tuğlaları kaldırıp şantiye girişine indirirken operatör aracın yanında kumandayla çalışıyor.
Görsel: Yapay zekâ ile üretildi
İçindekiler

Hiyap, kamyon şasisine monte edilen ve yükü aracın kendi kasasına yükleyip indirebilen hidrolik vinçtir. Teknik adı araç üstü ya da kamyon üstü vinçtir. "Hiyap" bir marka adından gelir, ama sahada markası ne olursa olsun bütün kamyon üstü vinçlere bu ad verilir.

Mobil vinçten temel farkı şudur: hiyap yükü hem kaldırır hem taşır. Tek araç, tek sürücü, tek sefer. Karşılığında erişimi ve kapasitesi mobil vince göre daha sınırlıdır.

Hiyap adı nereden gelir?

Ad, İsveçli üretici Hiab'dan gelir. Wikipedia'daki Hydrauliska Industri AB maddesine göre Hiab, bu şirket adının kısaltmasıdır ve şirket 1944'te İsveç'in Hudiksvall kentinde, kayak üreticisi Eric Sundin tarafından kurulmuştur. Hiab'ın kendi tarihçe sayfasında şirket, 1947'de dünyanın ilk hidrolik kamyon üstü vincini geliştirdiğini belirtir.

Marka o kadar yaygınlaştı ki ürünün adı oldu. Türkçede "hiyap" diye yazılıp söylenmesi de buradan gelir. Bugün Türkiye'de ve dünyada pek çok üretici araç üstü vinç yapar; sahada hepsine hiyap denir.

Hiyap vinç nasıl çalışır?

Vinç, kamyonun şasisine bağlı bir kaide üzerinde durur. Gücünü aracın motorundan alır: motor bir hidrolik pompayı çevirir, pompa basınçlı yağı silindirlere gönderir, silindirler bomu kaldırır, açar ve uzatır.

Ana parçalar şunlardır:

  • Kaide ve kule. Vinci şasiye bağlar; kule kaidenin üzerinde döner.
  • Bom. Eklemli ya da teleskopik olabilir; çoğu modelde iç içe geçen uzatma bölümleri vardır.
  • Stabilizatör ayaklar. Aracın iki yanına açılır, yere basar ve devrilmeye karşı dengeyi sağlar.
  • Kanca ya da ataşman. Kancanın yerine polip, palet çatalı, tuğla kıskacı ya da personel sepeti takılabilir.
  • Kumanda. Aracın yanındaki kollardan ya da uzaktan kumandadan yapılır.
  • Aşırı yük koruması. Yeni vinçlerde yük momenti sınırı aşıldığında hareketi kısıtlayan sistemler bulunur.

Uzaktan kumanda işin niteliğini değiştirir. Operatör kamyonun yanında durmak zorunda kalmaz; yükün ineceği noktaya yürür ve yükü görerek yerleştirir.

Hiyap çeşitleri nelerdir?

Araç üstü vinçler bom yapısına göre iki ana gruba ayrılır.

Katlanır (eklemli) bom Teleskopik (düz) bom
Bom yapısı Dirsekten kırılır, uzatmalar hidrolikle açılır Düz bom, iç içe geçen bölümlerle uzar
Yükü tutma biçimi Çoğunlukla bom ucundaki sabit kanca Çoğunlukla halat ve vinç tamburu
Güçlü yanı Yükü engelin üzerinden aşırıp arkasına, alçak ve dar yerlere koyar Yükü dik olarak yükseğe kaldırır, halatla derine indirir
Yolda durumu Kabinin arkasında katlanır, kasa boş kalır Bom kasanın üzerinde yatar
Tipik iş Malzeme dağıtımı, palet, ataşmanlı işler Montaj, makine indirme, kuyu ve çukur işleri

Wikipedia'nın katlanır bomlu vinç maddesi, bu vinci bomu bir eklemden kırılarak kendi üzerine katlanabilen ve bu sayede depolama ve manevra için az yer kaplayan vinç olarak tanımlar.

Vincin araç üzerindeki yeri de işi değiştirir. Kabin arkasına monte edilen vinç en yaygın düzendir. Kasanın arkasına monte edilen vinç, arkadaki römorka da yükleme yapabilir.

Hiyap ile mobil vinç arasındaki fark nedir?

Hiyap (araç üstü vinç) Mobil vinç
Asıl işi Yüklemek, taşımak, indirmek Kaldırmak ve yerine koymak
Yük nasıl gelir? Kendi kasasında Ayrı bir kamyon ya da tırla
Erişim ve yükseklik Sınırlı Çok daha uzun
Kapasite Hafif ve orta yükler Hafiften çok ağıra geniş aralık
Kurulum Kısa; ayaklar açılır, iş başlar Daha uzun; ayak, denge ağırlığı, bom
Dar yerde çalışma Katlanır bomla avantajlı Daha fazla yer ister

İkisi rakip değildir. Bir jeneratörü depodan alıp bir binanın bahçesine indirmek hiyap işidir. Aynı jeneratörü beş katlı binanın çatısına çıkarmak çoğunlukla mobil vinç işidir. Mobil vincin ayrıntısı mobil vinç nedir yazısında, türlerin genel karşılaştırması vinç çeşitleri yazısındadır.

Karar verirken sorulacak soru basittir: yük ne kadar uzağa ve ne kadar yükseğe gidecek? Mesafe kısa, yük orta ağırlıktaysa ve taşıma da gerekiyorsa hiyap hem pratik hem ekonomiktir.

Hiyap nerelerde kullanılır?

  • İnşaat malzemesi dağıtımı. Tuğla, kiremit, alçı levha, demir ve çimento paletleri şantiyeye indirilir.
  • Makine taşıma. Tezgâh, kompresör, jeneratör, trafo ve klima santrali gibi ekipman.
  • Konteyner ve kabin. Şantiye konteyneri, prefabrik kulübe, büfe.
  • Tekne ve karavan. Kıyıda tekne indirme ve çekme, kışlık yerine koyma.
  • Altyapı işleri. Boru, baca, beton büz, rögar kapağı, aydınlatma direği.
  • Peyzaj. Büyük ağaçların, kaya ve saksıların yerleştirilmesi.
  • Tabela ve hafif montaj. Kısa süreli, yüksekliği sınırlı işler.

Vinçlerin genel olarak hangi sektörlerde çalıştığını vinçlerin kullanım alanları yazısında topladık.

Hiyap kapasitesi nasıl anlaşılır?

Araç üstü vinçlerin sınıfı çoğunlukla ton-metre ile anlatılır. Ton-metre, yükün ağırlığı ile vinçten uzaklığının çarpımıdır; yani vincin karşılayabildiği kaldırma momentidir. Mantık vinç tonajı ile aynıdır: mesafe arttıkça kaldırılabilen yük azalır.

Sahada bilinmesi gerekenler:

  • Vincin üzerinde, hangi bom açıklığında ne kadar yük kaldırabileceğini gösteren bir yük diyagramı bulunur. Geçerli olan odur.
  • Bom tam açıkken kaldırılabilen yük, vincin dibinde kaldırdığının küçük bir bölümüdür.
  • Kamyonun taşıma kapasitesi ayrı bir sınırdır. Vincin kendi ağırlığı, aracın taşıyabileceği yükten düşer.
  • Vinç bir yükü kaldırabiliyor diye araç o yükü yasal olarak taşıyabilir demek değildir. Aks yükleri ve azami ağırlık ayrıca kontrol edilir.

Hiyapla çalışırken nelere dikkat edilir?

Araç üstü vinç küçük göründüğü için hafife alınır. Kazaların çoğu da buradan çıkar.

  • Ayakları tam açın. Yarım açılmış ya da hiç açılmamış ayakla yan tarafa kaldırmak, aracın devrilmesinin bilinen nedenidir.
  • Zemine bakın. Ayakların altına yük dağıtıcı plaka konur. Kaldırım kenarı, rögar kapağı, yumuşak toprak ve dolgu güvenilmez.
  • Aracı teraziye alın. Eğimli yolda çalışmak dengeyi bozar.
  • Enerji hatlarından uzak durun. Bom açılırken havai hatlara yaklaşmak ölümcül sonuç doğurur. Güvenli mesafe için mevzuata ve dağıtım şirketinin kurallarına uyulur.
  • Yükün altında durmayın. Uzaktan kumanda, operatörün yükten uzak ve yükü gören bir yerde durması içindir.
  • Bomu toplamadan yola çıkmayın. Açık kalan bom ve ayak, köprü ve hat çarpmalarının nedenidir.
  • Periyodik kontrolü takip edin. Araç üstü vinç de bir kaldırma ekipmanıdır; kontrol ve bakım düzeni vinç bakımı ve periyodik kontrol yazısında anlatılan mantıkla işler.

Hiyap kiralarken ne sorulur?

Kiralama firmasına yükün ağırlığını ve ölçülerini, nereden alınıp nereye bırakılacağını ve bırakma noktasının araca ne kadar yaklaşılabilir olduğunu söyleyin. Firmadan şunları öğrenin: vincin o mesafedeki kapasitesi, kasanın ölçüleri ve taşıma kapasitesi, sapan ve bağlantı elemanlarının dahil olup olmadığı, sürenin nasıl hesaplandığı. Sürecin tamamını kiralık vinç rehberinde anlattık.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Belirli bir vincin kapasitesi, kurulumu ve güvenli kullanımı için o vincin yük diyagramına, üretici talimatına ve yetkili operatöre başvurulmalıdır.

Kaynaklar

Sık sorulan sorular

Hiyap vinç nedir, kısaca?

Hiyap, kamyon şasisine monte edilen, eklemli ya da teleskopik bomuyla yükü aracın kasasına yükleyip indiren hidrolik vinçtir. Teknik adı araç üstü vinçtir.

Hiyap adı nereden gelir?

Ad, İsveçli üretici Hiab'dan gelir. Hiab, Hydrauliska Industri AB adının kısaltmasıdır. Marka zamanla Türkiye'de bütün kamyon üstü vinçler için kullanılan genel bir ad hâline gelmiştir.

Hiyap ile mobil vinç arasındaki fark nedir?

Hiyap yükü kaldırır ve kendi kasasında taşır; mobil vinç yalnızca kaldırır, yük ayrı bir araçla gelir. Mobil vinç daha yükseğe ve daha uzağa, daha ağır yük kaldırır. Hiyap ise kısa mesafeli yükleme ve indirme işlerinde daha pratik ve ekonomiktir.

Hiyap vinç kaç ton kaldırır?

Tek bir rakam yoktur. Kapasite vincin sınıfına ve yükün vinçten uzaklığına göre değişir; aynı vinç dibinde kaldırdığı yükün küçük bir bölümünü bom tam açıkken kaldırabilir. Kesin değer vincin üzerindeki yük diyagramından okunur.

Hiyap vinç nerelerde kullanılır?

İnşaat malzemesi, palet, makine, konteyner, prefabrik eleman, tekne, jeneratör ve ağaç taşımada, ayrıca tabela ve aydınlatma direği montajı gibi kısa süreli işlerde kullanılır.

Hiyap vinci kim kullanabilir?

Araç üstü vinç bir kaldırma ekipmanıdır ve yürürlükteki mevzuatın aradığı belgeye sahip, makineyi tanıyan operatör tarafından kullanılır. Geçerli belge türü için güncel mevzuata ve iş güvenliği uzmanına danışılmalıdır.

Bu yazı yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır. Yayın sorumluluğu Gelişim Mimarı'na aittir.

Yazıları nasıl hazırlıyoruz: yayın ilkeleri

Bu yazı şu rehberlerin parçasıdır: Mobil Vinç Nedir, Nasıl Çalışır? Türleri ve Parçaları, Vinç Çeşitleri: Kaç Çeşit Vinç Vardır, Hangisi Nerede?

PaylaşWhatsAppLinkedInX

İlgili yazılar

Teklif formu · 8 soru

Konuyu kendi filonuz üzerinden konuşalım

  • Talep takibinizdeki üç açık nokta
  • Teklife girecek kalemlerin önerisi
  • Görüşmenin ardından kalem kalem yazılı teklif
WhatsApp'tan yazın