İçeriğe geç

BlogVinç bilgisi5 dk okuma

Vinç Destek Ayakları ve Zemin Hazırlığı: Takoz, Pabuç, Plaka

Gelişim MimarıGüncelleme:

Bir şantiyede mobil vincin tam açılmış destek ayağının pabucu, sıkıştırılmış zemine serilmiş kalın ahşap takozların ve çelik plakanın üzerine basarken baretli bir işçi su terazisiyle kontrol ediyor.
Görsel: Yapay zekâ ile üretildi
İçindekiler

Vinç destek ayakları, mobil vincin şasisinden yanlara açılıp yere basan ve vinci lastiklerinden kurtararak dengeleyen hidrolik kollardır. İngilizce adıyla "outrigger" da denir. Ayaklar vincin bütün ağırlığını ve kancadaki yükü dört küçük noktadan zemine aktarır. Bu yüzden ayak altına yük dağıtıcı plaka konur ve zemin önceden hazırlanır.

Wikipedia'nın vinç maddesi konuyu iki cümleyle özetler: destek ayakları vinci kaldırma için teraziye alır ve dengeler; ayak üzerindeki mobil vinçlerde denge, zemin koşullarına kritik biçimde bağlıdır. Yük doğru hesaplansa bile ayağın altı ihmal edilirse vinç devrilir.

Destek ayakları nasıl çalışır?

Her ayak iki parçadan oluşur. Yatay kiriş şasinin içinden yana doğru sürülür. Ucundaki düşey silindir aşağı iner ve pabucuyla yere basar. Dört ayak birlikte vinci kaldırır; lastikler yükten kurtulur ve vinç teraziye alınır.

Ayakların yaptığı iş, vincin taban alanını büyütmektir. Devrilme ekseni lastiklerin kenarından ayakların kenarına taşınır. Eksen yükten ne kadar uzaksa vinç o kadar büyük bir devirme etkisini karşılar. Bu mantığı mobil vinç nedir yazısında da anlattık.

Ayakların açıklığı bu yüzden kapasiteyi doğrudan belirler:

  • Tam açık ayak. Vincin en yüksek kapasitesi bu düzen içindir.
  • Yarım ya da ara kademe. Yer dar olduğunda kullanılır. Kapasite düşer; üretici bu düzen için ayrı tablo verir.
  • Kapalı ayak ya da lastik üzerinde. Yalnızca üreticinin izin verdiği modellerde ve çok düşük kapasiteyle.

OSHA'nın vinç kurulumuyla ilgili kuralı da aynı şeyi söyler: destek ayakları ya tam açılır ya da üretici izin veriyorsa yük tablosunda belirtilen biçimde kullanılır. Hangi tablonun geçerli olduğunu vinç yük diyagramı nasıl okunur yazısında anlattık.

Yeni vinçlerde her ayak farklı uzunlukta açılabilir. Üretici Liebherr, değişken ayak tabanı sistemini anlattığı sayfada vinç kumandasının her ayağın açılma boyunu ve ayak kuvvetini ölçtüğünü, kapasiteyi o kuruluma göre hesapladığını belirtir. Bir tarafı yola, diğer tarafı duvara dayanan dar sahalarda bu özellik işi mümkün kılar.

Ayak yükü nedir, nereden öğrenilir?

Ayak yükü, tek bir ayağın zemine uyguladığı kuvvettir. Dört ayağa eşit dağılmaz ve sabit değildir. Üst yapı döndükçe yük bir ayaktan diğerine geçer. Bom bir ayağın üzerine geldiğinde vincin ağırlığının ve yükün büyük kısmı o tek ayağa biner.

Hesaba giren ayak yükü bu yüzden ortalama değil, en büyük değerdir. Nereden öğrenilir?

  • Üreticinin o model için verdiği ayak yükü tablolarından ya da hesap yazılımından.
  • Vinç firmasından. Teklif aşamasında, yapılacak kaldırmaya göre en büyük ayak yükünü istemek olağan bir taleptir.
  • Yeni vinçlerde ekrandan. Vinç bilgisayarı ayak kuvvetlerini anlık gösterir; bu, kurulumdan sonraki kontroldür, planlamanın yerini tutmaz.

Vincin kendi ağırlığına denge ağırlığı da dahildir. Denge ağırlığı arttıkça ayak yükleri de artar; ayrıntısı vinç denge ağırlığı nedir yazısındadır.

Zemin taşıma kapasitesi mantığı

Zemin kuvveti değil, basıncı hisseder. Basınç, kuvvetin yayıldığı alana bölünmesidir. Aynı ayak yükü küçük bir pabuçtan inerse zemine yüksek basınç uygular; geniş bir plakadan inerse basınç düşer.

Mantık üç adımdır:

  1. En büyük ayak yükünü öğrenin. Üretici verisinden ya da vinç firmasından.
  2. Zeminin izin verilen basıncını öğrenin. Zemin etüdünden ya da sahayı bilen mühendisten.
  3. Gereken alanı bulun. Ayak yükü, zeminin taşıyabileceği basınca bölünür. Çıkan değer, ayak altına konacak plakanın en az alanıdır.

Burada iki tuzak vardır. Birincisi, plakanın alanı kâğıt üzerinde yeterli olsa bile plaka esniyorsa yük kenarlara ulaşmaz; yalnızca ortası çalışır. Plaka yeterince rijit olmalıdır. İkincisi, zemin tek katman değildir. Üstteki sıkı tabakanın altında yumuşak bir katman ya da boşluk varsa hesap geçersizdir.

Bu hesap bir mühendislik işidir. Yazı yalnızca mantığı anlatır.

Ayak pabucu, takoz ve plaka çeşitleri

Eleman Ne işe yarar? Dikkat edilecek nokta
Ayak pabucu Silindirin ucundaki tabla; vinçle birlikte gelir Tek başına yalnızca çok sağlam zeminde yeter
Ahşap takoz ve kalas Yükü yayar, zemindeki küçük bozuklukları alır Çatlak, çürük ve ıslak ahşap kullanılmaz; üst üste dizim çapraz yapılır
Mühendislik plastiği plaka Hafiftir, tek kişi taşır, su emmez Üreticisinin verdiği kapasite ve zemin koşulu aşılmaz
Çelik plaka Rijittir; yüksek ayak yüklerinde kullanılır Ağırdır, vinçle yerleştirilir; ıslak zeminde kayabilir
Vinç yatağı (mat) Birleştirilmiş kalın ahşap ya da çelik kirişler; çok geniş alana yayar Büyük vinçlerde ve zayıf zeminde; nakliyesi ayrı planlanır

Takoz pabucun tam ortasına gelecek biçimde yerleştirilir. Pabuç takozun kenarına basarsa takoz döner ve ayak kayar. Takozun altı düz olmalıdır; taş ya da moloz üzerine konan plaka noktadan yüklenir ve kırılır.

Zemin hazırlığı nasıl yapılır?

OSHA'nın zemin koşullarıyla ilgili kuralı ölçütü şöyle koyar: zemin, gerekiyorsa destek malzemesiyle birlikte, üreticinin taşıma ve terazi şartlarını karşılayacak kadar sıkı, suyu alınmış ve düzeltilmiş olmalıdır. Aynı kural, sahayı yöneten tarafın kurulum alanının altındaki bilinen tehlikeleri vinç ekibine bildirmesini ister.

Kurulumdan önce sahada şunlara bakılır:

  • Dolgu ve yeni kapatılmış kazılar. Kanal dolgusu, temel çevresi dolgusu ve eski çukurlar sıkışmamış olabilir.
  • Yer altı boşlukları. Rögar, menfez, boru hattı, kablo kanalı, fosseptik, bodrum ve otopark tavanı.
  • Kazı ve şev kenarı. Ayak kazıya yaklaştıkça şevi göçertme riski artar. Güvenli mesafeyi yetkili mühendis belirler.
  • Asfalt ve kaplama. Sıcakta asfalt yumuşar, parke taşı dağılır. Altındaki temel bilinmeden kaplamaya güvenilmez.
  • Su. Yağmurdan sonra zeminin taşıma gücü düşer. Sabah sağlam olan zemin öğleden sonra aynı olmayabilir.
  • Eğim. Vinç terazide çalışır. Ayak strokunun yetmeyeceği eğimlerde zemin önce düzeltilir.

Zemin yetersizse seçenekler bellidir: sıkıştırma, stabilize malzeme serme, daha büyük plaka ya da vinç yatağı kullanma, vincin yerini değiştirme. Hafriyat ve dolgu işlerinin nasıl yürüdüğünü hafriyat nedir yazısında bulabilirsiniz.

Kurulum sırasında sık yapılan hatalar

  • Ayakları tam açmadan tam ayak tablosuyla çalışmak.
  • Bir ayağın altına takoz koymayı atlamak. Vinç en zayıf ayağından devrilir.
  • Takozu eğik ya da boşluklu yerleştirmek.
  • Zemini gözle değerlendirmek. Sağlam görünen yüzey, altındaki boşluğu göstermez.
  • Kurulumdan sonra bir daha bakmamak. İlk kaldırmadan sonra ve gün içinde ayakların oturup oturmadığı kontrol edilir.
  • Ayak ile sabit bir yapı arasında insan bulundurmak. Ayak açılırken sıkışma tehlikesi vardır.
  • Kaldırım, bordür ve ızgara üzerine basmak.

Ağır kaldırmalarda ayak yükleri, plaka ölçüleri ve zemin kontrolü yazılı planın parçasıdır; ayrıntısı kaldırma planı nedir yazısındadır. Vinç gelmeden önce sahada hazır olması gerekenler için vinç kiralamadan önce bilinmesi gerekenler listesine bakabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgi verir; hesap yöntemi değildir. Belirli bir kurulum için ayak yükleri vincin üretici dokümanından, zeminin taşıma gücü zemin etüdünden alınır; karar yetkili mühendis, operatör ve kaldırma sorumlusu tarafından verilir.

Kaynaklar

Sık sorulan sorular

Vinç destek ayağı nedir?

Destek ayağı, mobil vincin şasisinden yana doğru açılan ve ucundaki düşey silindirle yere basan hidrolik koldur. Vinci lastiklerinin üzerinden kaldırır, teraziye alır ve devrilmeye karşı taban alanını büyütür. İngilizcesi outrigger'dır.

Vinç ayakları yarım açılabilir mi?

Yalnızca üretici o açıklık için yük tablosu vermişse açılabilir. Yarım ayakta kapasite düşer ve o düzenin kendi tablosu kullanılır. Tabloda tanımlı olmayan bir açıklıkla kaldırma yapılmaz.

Vinç ayağının altına ne konur?

Ayak pabucunun altına, yükü daha geniş bir alana yayan takoz ya da plaka konur. Ahşap kalas, çelik plaka ve mühendislik plastiğinden yapılmış plakalar kullanılır. Boyutu ayak yüküne ve zeminin taşıma gücüne göre seçilir.

Zemin taşıma kapasitesi nasıl anlaşılır?

Zeminin ne kadar basınç taşıyabileceği gözle kestirilemez. Sağlam görünen dolgu ya da asfaltın altı boş olabilir. Değer zemin etüdünden ya da sahayı bilen yetkili mühendisten alınır ve ayak yüküyle karşılaştırılır.

Vinç kurulurken lastikler yerden kalkmalı mı?

Ayak üzerinde çalışmada vincin ağırlığı ayaklara aktarılır ve lastikler yükten kurtulur. Ayrıntı vincin modeline göre değişir; geçerli olan üreticinin kurulum talimatıdır.

Zemini hazırlamak kimin sorumluluğundadır?

Sahayı bilen ve zemine müdahale edebilecek taraf, çoğunlukla saha sahibi ya da ana yüklenicidir. Vinç firması ayak yüklerini bildirir, operatör yetersiz gördüğü zeminde kurulum yapmaz. Sorumluluğun paylaşımı işe başlamadan yazılı olarak netleştirilmelidir.

Bu yazı yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır. Yayın sorumluluğu Gelişim Mimarı'na aittir.

Yazıları nasıl hazırlıyoruz: yayın ilkeleri

Bu yazı şu rehberlerin parçasıdır: Mobil Vinç Nedir, Nasıl Çalışır? Türleri ve Parçaları

PaylaşWhatsAppLinkedInX

İlgili yazılar

Teklif formu · 8 soru

Konuyu kendi filonuz üzerinden konuşalım

  • Talep takibinizdeki üç açık nokta
  • Teklife girecek kalemlerin önerisi
  • Görüşmenin ardından kalem kalem yazılı teklif
WhatsApp'tan yazın