İçeriğe geç

BlogVinç bilgisi6 dk okuma

Kaldırma Planı Nedir? İçinde Ne Olur, Kim Hazırlar?

Gelişim MimarıGüncelleme:

Bir rafineri sahasında mobil vincin önünde baretli üç kişilik ekip, bir saha masasına serilmiş çizimin başında kaldırma öncesi toplantı yaparken yerde sapanlanmış büyük bir çelik tank bekliyor.
Görsel: Yapay zekâ ile üretildi
İçindekiler

Kaldırma planı, bir yükün vinçle nasıl kaldırılacağını önceden belirleyen yazılı belgedir. Yükün ağırlığını, vincin yerini ve çalışma düzenini, yarıçapı, sapan düzenini, zemini, riskleri ve ekipteki görevleri içerir. İngilizce adı "lift plan"dır; sahada "kaldırma prosedürü" ya da "kaldırma metodu" dendiği de olur.

Amaç basittir: kaldırmanın nasıl yapılacağına, yük kancaya girdikten sonra değil, girmeden önce karar vermek.

Kaldırma planı neden hazırlanır?

Kaldırmada işi bozan çoğu zaman makine değil, planlanmamış bir ayrıntıdır. Yük sanıldığından ağırdır. Yarıçap sahada iki metre uzar. Ayağın altında eski bir kanal vardır. İşaretçi ile operatör farklı şeyi anlar.

Kaldırma planı bu ayrıntıları önceden sorar. Üç işi birden görür:

  • Teknik kontrol. Seçilen vinç, bu yükü bu mesafede ve bu yükseklikte gerçekten kaldırabiliyor mu?
  • Risk kontrolü. Ne ters gidebilir, karşısında hangi önlem var?
  • İletişim. Sahadaki herkes aynı işi, aynı sırayla, aynı işaretlerle yapacağını biliyor mu?

İngiltere'nin iş güvenliği kurumu HSE, kaldırma ekipmanı mevzuatına ilişkin özetinde kaldırma işlemlerinin yetkin bir kişi tarafından uygun biçimde planlanmasını, gerektiği gibi gözetilmesini ve güvenli şekilde yürütülmesini şart koşar.

Kaldırma planı ne zaman gerekir?

Her kaldırma planlanır. Değişen, planın ne kadar ayrıntılı olacağıdır. HSE'nin planlama rehberine göre planın karmaşıklığı ve risk yönetimi için ayrılan kaynak, kaldırma işleminin karmaşıklığını ve zorluğunu yansıtmalıdır. Aynı rehberde, rutin kaldırma işlerinin genel bir risk değerlendirmesine dayanan standart bir planla yürütülebileceği belirtilir.

Uygulamada kaldırmalar kabaca üç gruba ayrılır. Grupların adı ve sınırı firmadan firmaya, projeden projeye değişir:

Grup Örnek Plan düzeyi
Rutin kaldırma Her gün yapılan, yükü ve yeri bilinen işler: kamyondan palet indirme, atölyede parça taşıma Genel plan ve talimat; işe başlamadan kısa kontrol
Standart dışı kaldırma Yükü, yeri ya da düzeni alışılmışın dışında olan işler: dar sahada makine indirme, uzun yük O işe özel yazılı plan ve kroki
Kritik (karmaşık) kaldırma Hata payı dar, sonucu ağır işler Mühendislik hesabı, çizim, onay ve toplantı içeren ayrıntılı plan

Şu durumlar bir kaldırmayı çoğunlukla üçüncü gruba taşır:

  • Yük, vincin o düzendeki kapasitesine yakınsa
  • Yük iki ya da daha fazla vinçle kaldırılacaksa
  • Yük insanların, çalışan bir tesisin ya da trafiğe açık yolun üzerinden geçecekse
  • Havai enerji hattı, demiryolu ya da basınçlı hat yakınında çalışılacaksa
  • Yükün ağırlık merkezi belirsizse ya da yük kaldırılırken dönecek, yatırılacak, dikilecekse
  • Zemin şüpheliyse: dolgu, bodrum üstü, kazı kenarı
  • Yük çok pahalı, tek ya da yerine konması aylar sürecek bir parçaysa
  • Sepetle insan kaldırılacaksa

Birden fazla vinçle yapılan kaldırmalar ayrı bir başlıktır. ABD iş güvenliği kurumu OSHA'nın ilgili kuralına göre yükü birden fazla vincin taşıyacağı bir işe başlanmadan önce işlem planlanmalı, planı nitelikli bir kişi hazırlamalı ve gerek görüldüğünde mühendislik desteği sağlanmalıdır.

Kaldırma planının içinde neler bulunur?

İyi bir plan uzun olmak zorunda değildir, eksiksiz olmak zorundadır. Başlıkları şunlardır:

Yük

  • Ağırlığı ve bu bilginin kaynağı (etiket, çizim, tartı)
  • Ölçüleri, ağırlık merkezi, kaldırma noktaları
  • Rüzgâr alan yüzeyi, kırılganlığı, içinde sıvı ya da hareketli parça olup olmadığı

Vinç

  • Marka, model ve çalışma düzeni: bom boyu, ayak açıklığı, denge ağırlığı
  • Kaldırma ve bırakma yarıçapları
  • O düzen ve yarıçaptaki kapasite; toplam yükün bu kapasiteye oranı
  • Periyodik kontrol raporunun durumu

Bağlantı

  • Sapan, zincir, mapa ve traversin tipi, kapasitesi ve ağırlığı
  • Sapan düzeni ve açıları
  • Kılavuz halatı kullanılıp kullanılmayacağı

Saha

  • Vincin kurulacağı yer, ayak noktaları ve zemin durumu; gerekiyorsa zemin basıncı hesabı
  • Yükün izleyeceği yol, dönüş yönü, aradaki engeller ve en dar boşluklar
  • Enerji hatları, yer altı yapıları, komşu çalışmalar
  • Kapatılacak alanlar ve yönlendirme

Koşullar ve ekip

  • İzin verilen rüzgâr hızı, görüş ve aydınlatma koşulları
  • Kaldırma sorumlusu, operatör, sapancı ve işaretçinin adları
  • İletişim yöntemi: el işaretleri ya da telsiz, tek bir işaretçi
  • İşin adımları ve sırası
  • Acil durumda ne yapılacağı; işi durdurma yetkisinin herkeste olduğu

Ekler

  • Vincin yük tablosunun ilgili sayfası
  • Üstten ve yandan görünüşü gösteren ölçekli kroki ya da çizim
  • Risk değerlendirmesi ve gerekiyorsa çalışma izni

Kapasite satırı planın merkezidir. Yüke kanca bloğu, sapan ve travers eklenir, toplam yük tablodaki değerle karşılaştırılır. Tablonun nasıl okunduğunu vinç yük diyagramı nasıl okunur yazısında, tonaj mantığını vinç tonajı nasıl seçilir yazısında anlattık.

Kaldırma planını kim hazırlar?

Planı, kaldırma işlerini planlamak için gereken kuramsal bilgiye ve pratik deneyime sahip, yetkin bir kişi hazırlar. HSE rehberinde bu rol için çoğu zaman "atanmış kişi" teriminin kullanıldığı belirtilir.

Bu kişi kim olur? İşe göre değişir:

  • Rutin işlerde deneyimli bir kaldırma sorumlusu ya da vinç operatörü, firmanın genel planını o günün koşullarına uygular.
  • Standart dışı işlerde kiralama firmasının teknik sorumlusu ya da şantiyenin kaldırma sorumlusu yazılı planı hazırlar.
  • Kritik işlerde planı bir mühendis hazırlar. Zemin taşıma gücü için geoteknik mühendisinden, yükün ve kaldırma noktalarının dayanımı için yapı ya da makine mühendisinden destek alınır. Plan işveren ya da ana yüklenici tarafından onaylanır.

Vinç operatörüyle birlikte kiralandığında "planı kim hazırlayacak?" sorusu açıkta kalabilir. Kiralama firması vinci ve yük tablosunu bilir. Sahayı, yükü ve zemini ise kiralayan bilir. Kimin neyi üstlendiği teklif aşamasında yazılı olarak konuşulmalıdır. Kiralama sürecinin tamamı kiralık vinç rehberinde anlatılır.

Türkiye'de kaldırma ekipmanlarının kullanımı ve periyodik kontrolü İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği kapsamındadır. Yönetmelik zaman içinde değiştiği için burada madde aktarmıyoruz; geçerli yükümlülükler için güncel metne ve iş güvenliği uzmanınıza başvurun. Büyük projelerde işverenin ya da ana yüklenicinin kendi kaldırma prosedürü de bağlayıcıdır ve çoğu zaman mevzuattan daha ayrıntılıdır.

Kaldırma planı sahada nasıl uygulanır?

Dosyada duran plan kimseyi korumaz. Planın sahaya inmesi dört adımda olur:

  1. Kaldırma öncesi toplantı. Ekip yükün başında toplanır. Ağırlık, yol, işaretler, yasak alanlar ve herkesin görevi sesli olarak anlatılır. Sorusu olan sorar.
  2. Son kontrol. Vinç plandaki yerde mi, ayaklar plandaki açıklıkta mı, altları beslendi mi? Sapanlar plandaki tipte mi? Rüzgâr sınırın altında mı?
  3. Deneme kaldırması. Yük yerden biraz kaldırılıp bekletilir. Göstergedeki ağırlık planla uyuşuyor mu, yük dengede mi, zemin oturdu mu, bakılır.
  4. Kaldırma ve kapanış. İş plandaki sırayla yürür. Bittiğinde varsa sapma ve dersler kısaca not edilir.

Plandan sapma gerekiyorsa iş durur. Yük beklenenden ağır çıktıysa, vinç plandaki yere kurulamadıysa ya da hava döndüyse, karar sahada doğaçlama verilmez; planı hazırlayan kişi yeniden değerlendirir. HSE rehberi de koşullar değiştiğinde risklerin yetkin kişi tarafından yeniden değerlendirilmesini ister.

Kaldırma planında sık yapılan hatalar

  • Önceki işin planını kopyalamak. Aynı vinç, aynı yük olsa bile saha ve yarıçap farklıdır.
  • Ağırlığı doğrulamamak. "Yaklaşık" yazan ağırlık planın en zayıf satırıdır.
  • Bağlantı elemanlarını unutmak. Kanca bloğu ve travers toplam yükün parçasıdır.
  • Krokiyi ölçeksiz çizmek. Yarıçap krokiden okunacaksa kroki ölçekli olmalıdır.
  • Zemini varsaymak. "Burası sağlam" bir hesap değildir.
  • Planı ekibe anlatmamak. Sapancının görmediği plan yalnızca bir evraktır.
  • Planı değiştirip yazmamak. Sahada yapılan değişiklik plana işlenmezse sonraki vardiya eski plana göre çalışır.

Farklı vinç türlerinin planı nasıl etkilediğini görmek için vinç çeşitleri yazısına bakabilirsiniz.

Bu yazı kaldırma planının mantığını anlatır; bir plan şablonu ya da hesap yöntemi değildir. Belirli bir kaldırmanın planını, vincin kendi yük tablosuna ve üretici talimatına dayanarak yetkin kaldırma sorumlusu ya da mühendis hazırlar; yasal yükümlülükler için güncel mevzuata bakılmalıdır.

Kaynaklar

Sık sorulan sorular

Kaldırma planı nedir?

Kaldırma planı, bir yükün hangi vinçle, hangi düzenle, nereden nereye ve hangi önlemlerle kaldırılacağını önceden belirleyen yazılı belgedir. İngilizce karşılığı lift plan'dır.

Kaldırma planında neler bulunur?

Yükün ağırlığı ve ağırlık merkezi, vincin modeli ve çalışma düzeni, yarıçap ve bom boyu, o düzendeki kapasite, sapan ve bağlantı elemanları, vincin yeri ve zemin durumu, yükün izleyeceği yol, riskler ve önlemler, ekipteki görevler ve iletişim yöntemi bulunur.

Kaldırma planını kim hazırlar?

Kaldırma işlerini planlama konusunda yeterli bilgi ve deneyime sahip, yetkin bir kişi hazırlar. Karmaşık işlerde bu kişi bir mühendistir; zemin ve yapı hesapları için ilgili mühendislerden destek alınır.

Her kaldırma için kaldırma planı gerekir mi?

Her kaldırma planlanmalıdır, ama her plan aynı ayrıntıda olmaz. Tekrarlayan basit işler genel bir planla yürütülebilir. Ağır, yüksek, riskli ya da birden fazla vinçle yapılan kaldırmalar için o işe özel yazılı plan hazırlanır.

Kritik kaldırma nedir?

Kritik kaldırma, hata payının dar ve sonucun ağır olduğu kaldırmadır. Vincin kapasitesine yakın çalışılan, iki vinçle yapılan, insanların ya da çalışan tesisin üzerinden geçen, enerji hattı yakınındaki ve çok değerli yüklerin kaldırıldığı işler bu gruba girer. Tanım firma ve projeye göre değişir.

Kaldırma planı ile risk değerlendirmesi aynı şey mi?

Hayır. Risk değerlendirmesi neyin ters gidebileceğini ve hangi önlemin alınacağını belirler. Kaldırma planı ise bu önlemleri de içine alarak işin teknik olarak nasıl yapılacağını anlatır. İkisi birlikte kullanılır.

Bu yazı yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır. Yayın sorumluluğu Gelişim Mimarı'na aittir.

Yazıları nasıl hazırlıyoruz: yayın ilkeleri

Bu yazı şu rehberlerin parçasıdır: Kule Vinç Nedir? Türleri, Parçaları ve Nasıl Kurulur?

PaylaşWhatsAppLinkedInX

İlgili yazılar

Teklif formu · 8 soru

Konuyu kendi filonuz üzerinden konuşalım

  • Talep takibinizdeki üç açık nokta
  • Teklife girecek kalemlerin önerisi
  • Görüşmenin ardından kalem kalem yazılı teklif
WhatsApp'tan yazın