İçeriğe geç

BlogVinç bilgisi7 dk okuma

Vinç Terimleri Sözlüğü: Bomdan Mapaya Sahadaki Kelimeler

Gelişim MimarıGüncelleme:

Vinç Terimleri Sözlüğü: Bomdan Mapaya Sahadaki Kelimeler
İçindekiler

Vinç terimleri sözlüğü, şantiyede ve kiralama teklifinde geçen 49 kelimeyi kısa tanımlarıyla verir. Terimler altı grupta toplandı: vincin yapısı, halat ve kanca, kapasite, kaldırma aksesuarları, güvenlik donanımı, iş ve kiralama. Her tanım tek başına okunabilecek biçimde yazıldı.

Sahada aynı şeye birden fazla ad verilir. Denge ağırlığına kontrpuan, destek ayağına stabilizatör, kilide şakıl diyen çıkar. Yaygın öteki adları parantez içinde verdik. Bir terimin ayrıntısı başka bir yazıda anlatılıyorsa tanımın sonunda bağlantısı var.

Vincin yapısı

Bom. Vincin yükü yükseğe ve uzağa taşıyan ana koludur. Boyu ve açısı değiştikçe vincin kapasitesi de değişir. Ayrıntı: vinçte bom nedir.

Teleskopik bom. İç içe geçen kutu kesitlerin hidrolik güçle uzayıp kısaldığı bom tipidir. Sahada dakikalar içinde açılır, bu yüzden kısa süreli işlerin makinesidir.

Kafes bom. Çelik boru ya da köşebentten yapılmış kafes parçaların pimlerle birleştirildiği bom tipidir. Kendi ağırlığı azdır, uzun ve ağır kaldırmalarda kullanılır, sahada monte edilir. İki tipin karşılaştırması: teleskopik bom ve kafes bom farkı.

Jib. Ana bomun ucuna eklenen uzatma koludur. Erişimi artırır, kapasiteyi düşürür. Kule vinçte arabanın üzerinde yürüdüğü yatay kola da jib denir.

Bom açısı. Bomun yatayla yaptığı açıdır. Bom yattıkça yarıçap büyür ve kapasite azalır.

Döner tabla. Vincin üst yapısını alt yapıya bağlayan ve sağa sola dönmesini sağlayan büyük rulmanlı göbektir.

Üst yapı. Döner tablanın üstünde kalan, bomu, vinç kabinini, tamburu ve denge ağırlığını taşıyan bölümdür.

Taşıyıcı (şasi). Mobil vincin yolda yürümesini sağlayan alt yapıdır. Wikipedia'nın mobil vinç maddesine göre mobil vinçler paletli, lastik tekerlekli ya da kamyon tipi taşıyıcılar üzerine kurulur.

Denge ağırlığı (kontrpuan). Üst yapının arkasına takılan, yükün devirme etkisini karşılayan ağırlık bloklarıdır. Büyük vinçlerde ayrı araçla taşınır ve sahada takılır. Ayrıntı: vinç denge ağırlığı.

Destek ayağı (stabilizatör). Mobil vincin yanlara açılıp yere basan hidrolik ayaklarıdır. Vinci lastiklerinden kurtarır ve dayanma tabanını genişletir.

Ayak plakası. Destek ayağının altına konan, yükü daha geniş bir zemine yayan çelik, ahşap ya da kompozit levhadır. Takoz ya da pabuç altlığı da denir. Ayrıntı: destek ayakları ve zemin hazırlığı.

Palet. Paletli vincin zemine bastığı çelik zincirli yürüyüş takımıdır. Ağırlığı geniş alana yayar, vinç yük altındayken yürüyebilir. Ayrıntı: paletli vinç.

Halat ve kanca

Vinç halatı. Yükü taşıyan çelik tel halattır. Kırık tel, ezilme ve kuş kafesi gibi kusurlar halatın değişme sebebidir.

Tambur. Halatın sarıldığı silindirdir. Dönüş yönüne göre yük yükselir ya da iner.

Makara. Halatın üzerinden geçtiği oluklu tekerlektir. Bom ucunda ve kanca bloğunda bulunur.

Halat donanımı (kat sayısı). Halatın bom ucu ile kanca bloğu arasında kaç kol dolaştığını anlatır. Wikipedia'nın palanga maddesi sürtünme sayılmadığında mekanik kazancın, hareketli bloğu taşıyan halat kolu sayısına eşit olduğunu yazar. Kat arttıkça kanca daha ağır yük taşır, daha yavaş hareket eder.

Kanca bloğu. Halatın ucundaki makaralı gövde ve kancadır. Kendi ağırlığı kaldırılan yüke eklenir.

Emniyet mandalı. Kancanın ağzını kapatan yaylı dildir. Sapanın kancadan kendiliğinden çıkmasını önler.

Kapasite ve ölçü

Tonaj (anma kapasitesi). Vincin adında geçen, en kısa yarıçapta ve en uygun kurulumda kaldırabildiği en ağır yüktür. Sahadaki kapasite çoğu zaman bunun altındadır. Ayrıntı: vinç tonajı nasıl seçilir.

Çalışma yarıçapı. Vincin dönme merkezinden kancanın düşey eksenine kadar olan yatay mesafedir. Binanın duvarından ya da ayağın ucundan ölçülmez.

Kaldırma yüksekliği. Kancanın zeminden çıkabildiği en yüksek noktadır. Hesaba yükün boyu ve sapan boyu da girer.

Yük momenti. Yükün ağırlığı ile yarıçapın çarpımıdır. Vinci devirmeye çalışan etkiyi anlatır. Aynı yük iki kat uzağa gittiğinde moment iki katına çıkar.

Yük diyagramı (yük tablosu). Üreticinin her bom boyu ve her yarıçap için izin verdiği yükü gösteren tablodur. Ayak açıklığı ve denge ağırlığı değiştikçe tablo da değişir. Ayrıntı: yük diyagramı nasıl okunur.

Devrilme yükü. Vincin dengesini kaybedeceği yüktür. Wikipedia'nın vinç maddesine göre tablodaki anma yükü, devrilme yükünün belirli bir güvenlik payı kadar altında tutulur.

Brüt yük. Kancaya binen toplam ağırlıktır: yük, sapanlar, kilitler, travers ve kanca bloğu. Yük tablosuyla karşılaştırılan rakam budur.

Net yük. Kaldırılacak malzemenin kendi ağırlığıdır.

Zemin basıncı. Ayağın ya da paletin birim alana uyguladığı kuvvettir. Zeminin taşıma gücünü aşarsa ayak batar.

Kaldırma aksesuarları

Yük ile kanca arasındaki her şey bu gruba girer. Wikipedia'nın bağlama donanımı maddesi bu sistemlerin çoğunlukla kilit, ana halka ve sapanlardan oluştuğunu belirtir. Türlerin ayrıntısı sapan çeşitleri ve kaldırma aksesuarları yazısında.

Sapan. Yükü kancaya bağlayan esnek elemandır. Çelik halat, zincir ya da polyester dokuma olabilir.

Zincir sapan. Alaşımlı çelik zincirden yapılan sapandır. Keskin kenara ve sıcağa dayanır, ağırdır.

Bez sapan. Polyester dokuma ya da yuvarlak örgü sapandır. Hafiftir, yükün yüzeyini çizmez, keskin kenarda kesilir.

Kilit (şakıl). Sapanı yüke ya da kancaya bağlayan elemandır. Wikipedia'nın ilgili maddesi kilidi, pim ya da cıvatayla kapanan U biçimli metal parça olarak tarif eder.

Mapa. Yüke vidalanan ya da kaynatılan halkalı kaldırma elemanıdır. Eğik çekmede taşıyabileceği yük düşer, bu yüzden hangi yönde çekileceği önceden bilinir.

Kaldırma kulağı. Yükün üzerine üretici tarafından konmuş, delikli çelik kaldırma noktasıdır. Trafo, tank ve makine gövdelerinde bulunur.

Travers (kaldırma kirişi). Sapanları birbirinden ayırarak yükü iki ya da daha çok noktadan dik çeken çelik kiriştir. Uzun ve esnek yüklerde kullanılır. Kendi ağırlığı brüt yüke eklenir.

Sapan açısı. Sapan kolunun düşeyle ya da yatayla yaptığı açıdır. Sapan yattıkça her kola binen kuvvet büyür. Aynı yük, yatık sapanda dik sapandakinden fazla zorlar.

Çalışma yük sınırı. Bir sapanın, kilidin ya da mapanın üreticisinin izin verdiği en yüksek yüktür. Etiketinde yazar. Etiketi okunmayan aksesuar kullanılmaz.

Kılavuz halatı. Yüke bağlanan ve yerdeki kişinin elinde tuttuğu iptir. Yükün dönmesini ve sallanmasını elle yüke dokunmadan kontrol etmeye yarar.

Güvenlik donanımı

LMI (yük momenti göstergesi). Kancadaki yükü, bom boyunu, açıyı ve yarıçapı ölçen, bunları vincin o kurulumdaki kapasitesiyle karşılaştıran elektronik sistemdir. Sınıra yaklaşıldığında uyarır, aşılacağı zaman kapasiteyi kötüleştiren hareketleri keser. Yük sınırlayıcı da denir.

Anemometre. Rüzgâr hızını ölçen cihazdır. Bom ucuna ya da kule vincin tepesine takılır, değeri kabindeki ekranda görünür. Ayrıntı: rüzgârda vinç çalışır mı.

Üst sınır şalteri. Kanca bloğu bom ucuna fazla yaklaştığında kaldırma hareketini durduran düzenektir. Bloğun bom ucuna çarpıp halatı koparmasını önler.

Periyodik kontrol. Vincin ve kaldırma aksesuarlarının mevzuatta belirtilen aralıklarla yetkili kişilerce muayene edilmesidir. Sonucu yazılı rapora bağlanır. Ayrıntı: vinç bakımı ve periyodik kontrol.

İş ve kiralama

Kaldırma planı. Bir kaldırmanın hangi vinçle, hangi kurulumda, hangi aksesuarla ve hangi sırayla yapılacağını gösteren yazılı belgedir. Ayrıntı: kaldırma planı nedir.

Tandem kaldırma. Tek bir yükün iki vinçle birlikte kaldırılmasıdır. Yükün vinçler arasında nasıl paylaşıldığı kaldırma boyunca değişir, bu yüzden ayrı planlama ister. Ayrıntı: tandem kaldırma.

Kör kaldırma. Operatörün yükü ya da yükün konacağı yeri göremediği kaldırmadır. Bina arkasına ya da çatı üstüne yapılan işlerin çoğu böyledir. Operatör yalnızca işaretçinin eline ya da telsizine göre çalışır.

İşaretçi. Operatöre el işareti ya da telsizle yön veren kişidir. Bir kaldırmada tek işaretçi olur.

Sapancı. Yükü sapanla bağlayan ve kancaya takan kişidir. Yükün ağırlığına ve biçimine göre aksesuarı o seçer.

Saha keşfi. Vincin gireceği yolun, kurulacağı zeminin ve çevredeki engellerin işten önce yerinde incelenmesidir. Ayrıntı: saha keşfi nasıl yapılır.

Mobilizasyon. Vincin, denge ağırlıklarının ve ekipmanın sahaya getirilip çalışmaya hazır hâle getirilmesidir. İş bitince yapılan toplama ve dönüşe demobilizasyon denir. Tekliflerde ayrı kalem olarak görülür, ayrıntısı vinç kiralama fiyatları neye göre değişir yazısında.

Lowbed. Alçak tabanlı ağır yük dorsesidir. Paletli vinçler ve büyük vinçlerin parçaları sahaya bununla taşınır. Ayrıntı: lowbed ve ağır nakliye.

En sık karıştırılan terimler

Karıştırılan Fark
Yarıçap ve mesafe Yarıçap dönme merkezinden ölçülür. Müşterinin söylediği mesafe çoğu zaman vincin kenarından ya da binadan ölçülmüştür ve daha kısadır.
Tonaj ve kapasite Tonaj makinenin adıdır. Kapasite, o günkü bom boyu ve yarıçapta tablonun verdiği değerdir.
Brüt yük ve net yük Net yük malzemenin ağırlığıdır. Brüt yüke sapan, travers ve kanca bloğu da girer.
Bom ve jib Bom ana koldur. Jib onun ucuna eklenen uzatmadır.
Mapa ve kaldırma kulağı Mapa sonradan takılan halkalı elemandır. Kaldırma kulağı yükün kendi gövdesindeki sabit noktadır.
Destek ayağı ve ayak plakası Ayak vincin parçasıdır. Plaka ayağın altına konan ayrı levhadır.
Hiyap ve mobil vinç Hiyap kamyon kasasına bağlı eklemli bomlu vinçtir, yükü taşır. Mobil vinç yalnızca kaldırır.

İlk satırdaki karışıklık sahada en çok vakit kaybettirendir. Telefonda "binadan sekiz metre içeri" diye tarif edilen iş için gelen vinç, ayaklarını açıp binadan uzakta durmak zorunda kaldığında gerçek yarıçap bunun epey üstüne çıkar.

Bu terimlerle iş nasıl tarif edilir?

Sözlüğün sahadaki faydası, firmaya işi yanlış anlaşılmayacak biçimde anlatmaktır. Vinç isterken şu bilgileri bu kelimelerle verin:

  1. Net yük ve varsa üreticinin verdiği ağırlık belgesi.
  2. Yükün üzerinde kaldırma kulağı ya da mapa yeri olup olmadığı.
  3. Vincin kurulabileceği nokta ile yükün konacağı nokta arasındaki yatay mesafe.
  4. Kaldırma yüksekliği ve yükün kendi boyu.
  5. Zeminin cinsi ve ayakların açılabileceği genişlik.
  6. Operatörün yükün konacağı yeri görüp göremeyeceği, yani kör kaldırma olup olmadığı.

Bu altı bilgiyle firma brüt yükü, yarıçapı ve bom boyunu çıkarır, yük diyagramından makineyi seçer.

Vincin ne olduğu ve nasıl çalıştığı vinç nedir yazısında, türleri vinç çeşitleri yazısında anlatılıyor. Konunun bütününü tek sayfada görmek için vinç rehberi, sektörlere göre kullanım için vinç hangi işlerde kullanılır, firma değerlendirmesi için vinç firması nasıl seçilir yazılarına bakabilirsiniz.

Bu sözlük genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanımlar gündelik saha kullanımını yansıtır, üreticiler ve standartlar aynı terimi farklı tanımlayabilir. Belirli bir kaldırma için makinenin kendi kullanım kılavuzuna, yük tablosuna ve yetkili mühendise başvurun.

Kaynaklar

Sık sorulan sorular

Vinçte bom ne demek?

Bom, vincin yükü yükseğe ve uzağa taşıyan ana koludur. İç içe geçen kutu kesitlerden oluşuyorsa teleskopik bom, çelik kafes parçalardan kuruluyorsa kafes bom denir.

Jib nedir?

Jib, ana bomun ucuna eklenen uzatma koludur. Erişimi ve yüksekliği artırır, kaldırma kapasitesini düşürür. Kule vinçte yükün asıldığı yatay kola da jib denir.

Vinçte yarıçap ne demek?

Yarıçap, vincin dönme merkezinden kancanın düşey eksenine kadar olan yatay mesafedir. Yarıçap büyüdükçe vincin kaldırabileceği yük azalır.

Mapa nedir?

Mapa, yüke vidalanan ya da kaynatılan halkalı kaldırma elemanıdır. Sapan ya da kilit bu halkaya takılır. Yük çekme yönüne göre mapanın taşıyabileceği ağırlık değişir.

LMI ne demek?

LMI, yük momenti göstergesidir. Kancadaki yükü ve yarıçapı ölçer, vincin o andaki kapasitesiyle karşılaştırır ve sınıra yaklaşıldığında operatörü uyarır.

Mobilizasyon ücreti nedir?

Mobilizasyon, vincin ve ekipmanının sahaya getirilip çalışmaya hazır hâle getirilmesidir. Yol, nakliye ve kurulum giderlerini kapsar ve tekliflerde çoğu zaman ayrı kalem olarak yazılır.

Bu yazı yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır. Yayın sorumluluğu Gelişim Mimarı'na aittir.

Yazıları nasıl hazırlıyoruz: yayın ilkeleri

Bu yazı şu rehberlerin parçasıdır: Vinç Rehberi: Türleri, Kapasitesi, Seçimi ve Güvenliği

PaylaşWhatsAppLinkedInX

İlgili yazılar

Teklif formu · 8 soru

Konuyu kendi filonuz üzerinden konuşalım

  • Talep takibinizdeki üç açık nokta
  • Teklife girecek kalemlerin önerisi
  • Görüşmenin ardından kalem kalem yazılı teklif
WhatsApp'tan yazın