BlogVinç bilgisi5 dk okuma
Mobil Vinç Nedir, Nasıl Çalışır? Türleri ve Parçaları
Gelişim MimarıGüncelleme:

İçindekiler
Mobil vinç, tekerlekli ya da paletli bir taşıyıcı üzerine kurulu, bir sahadan diğerine kendi gücüyle ya da kısa bir nakliyeyle gidebilen vinçtir. Sahaya gelir, ayaklarını açar, bomunu uzatır ve kısa sürede kaldırmaya başlar. İşi bitince toparlanıp gider. Wikipedia'nın mobil vinç maddesi de mobil vinci, paletli ya da lastik tekerlekli taşıyıcılara monte edilmiş, halatla çalışan ya da hidrolik güçle çalışan teleskopik bomlu vinç olarak tanımlar.
Bu yazıda sektörde "mobil vinç" denince çoğunlukla kastedilen lastik tekerlekli, teleskopik bomlu vinçleri anlatıyoruz. Paletli olanlar için ayrı bir yazımız var: paletli vinç nedir.
Mobil vinç nasıl çalışır?
Mobil vincin sahadaki çalışması dört adımda özetlenir.
- Konumlanma. Operatör vinci yüke ve yükün bırakılacağı noktaya mümkün olduğunca yakın, sağlam bir zemine yerleştirir.
- Ayak açma. Dengeleme ayakları yana doğru uzatılır ve yere basar. Vinç lastiklerinden kurtulur, teraziye alınır.
- Bomun hazırlanması. Hidrolik silindir bomu kaldırır, teleskopik bölümler istenen uzunluğa çıkarılır. Gerekirse denge ağırlığı takılır.
- Kaldırma. Tambur halatı sarar, yük yükselir. Döner tabla üst yapıyı çevirir, bom açısı değiştirilerek yük yaklaştırılır ya da uzaklaştırılır.
Bütün bu hareketler dizel motorun çalıştırdığı hidrolik pompalarla yapılır. Operatör kabinindeki bilgisayar, bom uzunluğunu, açısını ve kancadaki yükü sürekli ölçer. Yük tablosundaki sınıra yaklaşıldığında uyarır, sınır aşılacaksa tehlikeli yöndeki hareketi durdurur.
Mobil vincin ana parçaları
| Parça | Ne işe yarar |
|---|---|
| Taşıyıcı (alt şase) | Vinci yolda taşır; motor, akslar ve sürüş kabini buradadır. |
| Üst yapı ve döner tabla | Bomu, tamburu ve operatör kabinini taşır; tam tur dönebilir. |
| Teleskopik bom | İç içe geçen bölümlerle uzayıp kısalan ana kol. |
| Uzatma (jib) | Bom ucuna takılan, yüksekliği ve erişimi artıran kafes parça. |
| Dengeleme ayakları | Taban alanını genişletir, yükü zemine aktarır. |
| Denge ağırlığı | Üst yapının arkasına takılır, yükün devirme etkisini karşılar. |
| Tambur ve halat | Yükü kaldırır ve indirir. |
| Kanca bloğu | Makaralı blok ve kanca; yük buraya asılır. |
| Yük moment göstergesi | Yükü ve yarıçapı izler, aşırı yüklemeye karşı korur. |
Bom türleri ve uzunluk seçimi için vinçte bom nedir yazısına bakabilirsiniz.
Mobil vinç türleri nelerdir?
- Arazi tipi çok akslı vinçler: Karayolunda trafiğe çıkabilir, şantiyenin bozuk zemininde de yürür. Bütün aksları döndürülebildiği için dar yerde manevra yapar. Orta ve büyük tonajlı kiralık vinçlerin çoğu bu tiptedir.
- Kamyon şasili vinçler: Standart ya da özel bir kamyon şasisine monte edilir. Yol sürüşü rahattır, arazi yeteneği sınırlıdır.
- Arazi vinçleri: Dört büyük lastik, tek kabin, kısa gövde. Şantiye içinde çalışmak için tasarlanmıştır; sahalar arasında treylerle taşınır.
- Şehir tipi vinçler: Kısa ve alçak gövdesiyle dar sokak, fabrika içi ve kapalı alan işlerine girer.
- Teleskopik paletli vinçler: Palet üzerinde yürür, bomu teleskopiktir. Ayak açmadan çalışır, yükle yürüyebilir.
Büyük sınıflara örnek vermek gerekirse, üretici Liebherr'in ürün sayfasına göre LTM 11200-9.1 modelinin en yüksek kaldırma kapasitesi 1.200 ton, teleskopik bom uzunluğu 100 metredir. Bu, lastikli mobil vinçlerin ne kadar büyüyebildiğini gösteren bir uç örnektir; gündelik işlerin çoğu çok daha küçük makinelerle yapılır.
Mobil vinç hangi işlerde kullanılır?
Mobil vincin güçlü yanı hızdır. Sabah sahaya gelir, öğlen işi bitirir, akşam başka bir adreste olur. Bu yüzden süresi kısa, yeri değişken işlerin makinesidir:
- Prefabrik kolon, kiriş ve çatı makası montajı
- Çelik konstrüksiyon ve sandviç panel montajı
- Fabrikada makine, pres, kazan ve trafo indirme ve yerleştirme
- Çatıya klima santrali, jeneratör, su deposu ve güneş paneli çıkarma
- Kule vinç kurulumu ve sökümü
- Konteyner, tekne, tabela ve ağaç gibi tek seferlik yükler
- Kaza sonrası araç ve yük kurtarma
Aylarca sürecek, her gün aynı noktada tekrarlayan işlerde ise mobil vinç pahalıya gelir. Orada kule vinç ya da paletli vinç daha doğru seçimdir.
Mobil vinç yolda nasıl gider?
Lastikli mobil vinçler karayolunda kendi gücüyle gider, ama sıradan bir kamyon gibi düşünülmemelidir. Büyük vinçlerin aks yükleri ve ölçüleri yol kurallarındaki sınırları zorlar. Bu yüzden denge ağırlıkları, bazen bomun bir bölümü ve kanca blokları sökülüp ayrı araçlarla taşınır. Çok büyük vinçler için özel yük taşıma izni ve refakat gerekebilir. İzin şartları ve güzergâh kısıtları yetkili kurumlarca belirlenir; işin tarihini planlarken kiralama firmasına bu sürecin ne kadar süreceğini sormak gerekir.
Kapasiteyi ne belirler?
Mobil vincin bir işte ne kaldırabileceğini dört değişken belirler:
- Çalışma yarıçapı. Yük vincin dönme merkezinden uzaklaştıkça kapasite düşer.
- Bom uzunluğu ve açısı. Bom uzadıkça ve yattıkça kapasite azalır.
- Ayak açıklığı. Tam açık ayak en yüksek kapasiteyi verir. Yarım açık ayakta ayrı ve daha düşük bir tablo geçerlidir.
- Denge ağırlığı. Büyük vinçlerde denge ağırlığı ayrı araçlarla gelir. Eksik ağırlıkla çalışılırsa kapasite düşer.
Bu dört değişkenin her kombinasyonu için üreticinin yük tablosunda ayrı bir değer yazar. Tabloyu nasıl okuyacağınızı vinç tonajı nasıl seçilir yazısında örnekle gösterdik.
Sahada kurulumda nelere dikkat edilir?
Kurulum, kaldırmanın kendisinden daha kritiktir. Sahadaki kontrol listesi şöyledir:
- Zemin vincin ve yükün ağırlığını taşıyor mu? Dolgu, bodrum üstü döşeme, kanal ve rögar var mı?
- Ayak altlarına yükü yayan plaka ya da takoz kondu mu?
- Ayaklar üreticinin öngördüğü açıklıkta mı, vinç terazide mi?
- Bomun dönüş alanında enerji hattı, ağaç, bina çıkıntısı var mı?
- Çalışma alanı şeritle çevrildi mi, yükün altından geçiş kapatıldı mı?
- Rüzgâr üreticinin izin verdiği sınırın altında mı?
- Sapan, mapa ve kaldırma aparatları yüke uygun ve hasarsız mı?
- Operatör ile işaretçi arasında net bir iletişim yöntemi kararlaştırıldı mı?
Örnek: Bir apartmanın arka bahçesine havuz kabuğu indirilecek. Vinç sokağa kurulacak, bom binanın üzerinden aşacak. Burada yük hafiftir ama yarıçap büyüktür, operatör yükün konacağı yeri göremez. İş, yük tablosunda o yarıçaptaki değere göre seçilen bir vinç ve bahçede duran bir işaretçiyle yapılır. Sokak trafiğe kapatılacaksa belediyeden izin alınması gerekebilir.
Mobil vinç kiralarken sık yapılan hatalar
- Yalnızca tonaj söyleyip mesafeyi söylememek. Kiralama firması yarıçapı ve yüksekliği bilmeden doğru vinci öneremez.
- Yol ve giriş ölçülerini kontrol etmemek. Büyük vinç sahaya giremezse iş başlamadan biter. Kapı genişliği, rampa eğimi, alt geçit yüksekliği önceden bakılır.
- Denge ağırlığı nakliyesini unutmak. Büyük vinçlerde ağırlıklar ayrı tırlarla gelir; bu hem süreye hem maliyete yansır.
- Zemini vinç firmasına bırakmak. Zeminin taşıma gücü çoğu sözleşmede işverenin sorumluluğundadır. Şüphe varsa bir inşaat mühendisine danışılır.
Fiyatı etkileyen kalemleri vinç kiralama fiyatları neye göre değişir yazısında açıkladık. Güvenlik, operatör belgesi ve periyodik kontrol konularında son söz her zaman güncel mevzuatın ve yetkili mühendisindir.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
Mobil vinç nedir, kısaca?
Mobil vinç, tekerlekli ya da paletli bir taşıyıcıya monte edilmiş, bir sahadan diğerine taşınabilen ve kısa sürede kurulan kaldırma makinesidir.
Mobil vinç nasıl çalışır?
Vinç sahaya park eder, dengeleme ayaklarını açarak lastiklerini yerden keser, hidrolik silindirlerle bomunu kaldırıp uzatır. Tambur halatı sararak kancadaki yükü kaldırır, döner tabla yükü istenen yöne çevirir.
Mobil vinç ayakları neden açılır?
Ayaklar vincin taban alanını genişletir ve yükü lastiklerden alıp sabit noktalara aktarır. Taban genişledikçe vincin devrilmeye karşı direnci artar.
Mobil vinç kaç ton kaldırır?
Piyasada birkaç tondan bin tonun üzerine kadar değişen sınıflar vardır. Belirli bir işte kaldırılabilecek yük, vincin adındaki tonaja değil yük tablosundaki yarıçap ve bom uzunluğu değerine bağlıdır.
Mobil vinç ile hiyap aynı şey mi?
Hayır. Hiyap, kamyon kasasına monte edilen eklemli bomlu yükleme vincidir ve aracın asıl işi taşımadır. Mobil vincin tek işi kaldırmadır; kapasitesi ve erişimi çok daha yüksektir.
Mobil vinç operatörü hangi belgeye sahip olmalı?
Operatörün o makine sınıfı için geçerli bir operatörlük belgesi olmalıdır. Belgenin türü ve şartları mevzuatla belirlenir; güncel durumu yetkili kurumlardan doğrulayın.
Bu yazı yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır. Yayın sorumluluğu Gelişim Mimarı'na aittir.
Yazıları nasıl hazırlıyoruz: yayın ilkeleri
Mobil vinç rehberi: konunun devamı
- Mobil Vinç Tonajları: Hangi Sınıf Hangi İşi Yapar?
- Mobil Vinç Kiralama Rehberi: Teklif İsterken Ne Sorulur?
- Arazi Tipi Vinç Nedir? Her Yol Tipi Vinçten Farkı
- Teleskopik Bom ve Kafes Bom Farkı: Hangisi Hangi İşte?
- Vinç Destek Ayakları ve Zemin Hazırlığı: Takoz, Pabuç, Plaka
- Vinç Denge Ağırlığı Nedir? Kontrpuan Ne İşe Yarar?
- Hiyap Vinç Nedir? Mobil Vinçten Farkı ve Kullanım Alanları
- Mobil, Paletli ve Kule Vinç Karşılaştırması: Farkları Neler?
- Dünyanın En Büyük Mobil Vinci Hangisi? Sınıf Sınıf Rekorlar
Bu yazı şu rehberlerin parçasıdır: Vinç Çeşitleri: Kaç Çeşit Vinç Vardır, Hangisi Nerede?


