BlogVinç bilgisi7 dk okuma
Mobil, Paletli ve Kule Vinç Karşılaştırması: Farkları Neler?
Gelişim MimarıGüncelleme:

İçindekiler
Mobil vinç, paletli vinç ve kule vinç arasındaki temel fark işin süresi ve vincin sahadaki hareketidir. Mobil vinç kısa süreli ve yeri değişen işlerin, paletli vinç ağır ve haftalarca süren montajların, kule vinç ise aylarca aynı noktada her gün tekrarlanan kaldırmaların makinesidir. Seçimi tonajdan önce süre, saha ve zemin belirler.
Her birinin nasıl çalıştığını ayrı yazılarda anlattık: mobil vinç nedir, paletli vinç nedir, kule vinç nedir. Bu yazı parçaları ve çalışma ilkesini tekrar etmez; üçünü yan yana koyar.
Bir not: teknik sınıflandırmada paletli vinç de mobil vinç ailesindendir. Sahada ise "mobil vinç" denince lastikli, teleskopik bomlu makine anlaşılır. Burada da bu anlamda kullanıyoruz.
Üç vinç tek tabloda nasıl karşılaştırılır?
| Ölçüt | Mobil vinç (lastikli) | Paletli vinç | Kule vinç |
|---|---|---|---|
| Sahaya geliş | Yolda kendi gider | Parçalar hâlinde tırlarla | Parçalar hâlinde tırlarla |
| Kurulum | Ayak açar, kısa sürede hazır | Sahada montaj, büyüklüğe göre günler | Temel ve montaj, ardından devreye alma |
| Yardımcı vinç ihtiyacı | Çoğunlukla yok | Çoğu zaman var | Var; genellikle bir mobil vinç |
| Denge | Dengeleme ayakları ve denge ağırlığı | Geniş palet tabanı ve denge ağırlığı | Temel ya da balast ve karşı bomdaki ağırlık |
| Yaygın bom tipi | Teleskopik | Kafes | Yatay ya da yatar kafes bom |
| Bom boyu iş sırasında | Değiştirilebilir | Montajda sabitlenir | Kurulumda sabitlenir |
| Saha içinde yer değiştirme | Toplanır, taşınır, yeniden kurulur | Paletleri üzerinde yürür | Yer değiştirmez |
| Yükle yürüme | Sınıfına göre sınırlı ya da yok | Yük tablosunun izin verdiği koşullarda var | Yok; yük bom boyunca ve dönerek taşınır |
| Zemin ihtiyacı | Ayak altında taşıyıcı zemin, plaka ya da takoz | Düz, sıkı ve geniş alan | Mühendisin tasarladığı temel |
| Kapladığı alan | Ayak açıklığı kadar, geçici | Geniş; montaj için bom boyu kadar düz alan | Küçük taban, geniş tarama alanı |
| Yükseklik | Bom ve uzatma boyuyla sınırlı | Uzun kafes bomla yüksek | Bina yükseldikçe yükseltilebilir |
| Güçlü yanı | Hız ve esneklik | Ağır yük, uzun erişim, yükle yürüme | Süreklilik, yükseklik, az yer kaplama |
| Zayıf yanı | Uzun işte pahalı, her seferinde kurulum | Nakliye ve montaj yükü | Kurulum ve söküm ayrı birer proje |
| Tipik iş süresi | Saatler, günler | Haftalar, aylar | Aylar, yıllar |
| Tipik işler | Prefabrik montajı, makine indirme, çatıya ekipman | Rüzgâr türbini, köprü kirişi, rafineri ekipmanı | Yüksek yapı inşaatında malzeme dağıtımı |
Tablodaki değerler geneldir. Belirli bir makinenin neyi kaldırabileceğini yalnızca o makinenin yük tablosu söyler.
Sahaya geliş ve kurulum süresi nasıl farklılaşır?
Üç makineyi birbirinden en keskin ayıran konu budur.
Wikipedia'nın mobil vinç maddesinde mobil vinçler, sahaya kolayca taşınmak ve çok az kurulumla ya da hiç montaj gerektirmeden farklı yüklerle çalışmak üzere tasarlanmış makineler olarak anlatılır. Lastikli vinç sabah gelir, ayaklarını açar, öğlen işi bitirir. Büyük sınıflarda denge ağırlıkları ayrı araçlarla gelir, ama mantık değişmez.
Paletli vinçte tablo tersine döner. Wikipedia'nın vinç maddesine göre paletli vinçlerin başlıca dezavantajı ağırlıklarıdır; bu ağırlık taşınmalarını güç ve pahalı hâle getirir. Gövde, paletler, bom bölümleri ve denge ağırlıkları ayrı ayrı taşınır ve sahada birleştirilir.
Kule vinçte kuruluma temel de eklenir. Aynı maddede kule vinçlerin beton bir temele sabitlendiği ve çoğunlukla daha uzun erişimli bir mobil vinçle monte edildiği belirtilir. Yani bir kule vinç kurmak için önce bir mobil vinç kiralanır.
Pratik sonuç: işin kendisi kurulumdan kısaysa paletli ve kule vinç masadan kalkar.
Hareket kabiliyeti hangi vinçte nasıldır?
Üç ayrı hareketten söz etmek gerekir.
- Sahalar arası hareket. Mobil vinç açık ara öndedir. Gün içinde birden fazla adrese gidebilir. Paletli ve kule vinç her adres değişiminde sökülür ve yeniden kurulur.
- Saha içinde yer değiştirme. Burada paletli vinç öne geçer. Paletleri üzerinde yürür, ayak toplayıp açmaz. Mobil vinç her yeni noktada ayaklarını toplar, yürür, yeniden kurulur. Kule vinç yerinden oynamaz.
- Yükü taşıma. Paletli vinç, yük tablosunun izin verdiği koşullarda kancasında yükle yürüyebilir. Kule vinç yükü taşımak için yürümez; bomunu döndürür ve arabayı bom boyunca gezdirir. Böylece bom yarıçapındaki her noktaya ulaşır.
Geniş bir sahada onlarca noktaya ağır parça konacaksa paletli vinç zaman kazandırır. Dar bir parselde aynı binanın her katına malzeme çıkacaksa kule vinç kazandırır.
Zemin ve alan ihtiyacı nasıl karşılaştırılır?
Üçü de zemine yük verir, ama biçimi farklıdır.
Mobil vinç yükünü dört ayağın bastığı küçük alanlara toplar. Ayak altındaki nokta sağlam olmalı, altında rögar, kanal ya da yeni dolgu bulunmamalıdır. Yük dağıtıcı plaka şarttır.
Paletli vinç yükü geniş palet yüzeyine yayar. Vinç maddesinde paletli vinçlerin paletleri üzerinde, dengeleme ayağına gerek duymadan dengede durduğu anlatılır. Bu, zayıf zeminde üstünlük sağlar. Karşılığında vinç geniş, düz ve sıkı bir alan ister; yürüyeceği güzergâh da hazırlanır. Bomun yerde birleştirilmesi için bom boyu kadar boş alan gerekir.
Kule vinç en az yer kaplayandır, ama zeminden en çok şey isteyen de odur. Temel, üreticinin verdiği yüklere göre bir mühendis tarafından tasarlanır. Buna karşılık bomun taradığı alan geniştir ve komşu parsellerin üzerinden yük geçirme konusu proje başında çözülmelidir.
Dar şehir şantiyelerinde bu fark belirleyicidir. Mobil vincin ayak açacağı, paletli vincin kurulacağı yer yoktur. Kule vinç küçük bir tabandan bütün yapıya ulaşır.
Hangi işte hangi vinç seçilir?
Sektörde sık karşılaşılan durumlar üzerinden gidelim.
| İş | Uygun vinç | Neden |
|---|---|---|
| Fabrikada kamyondan makine indirme | Mobil vinç | Bir günlük iş, hızlı kurulum |
| Apartman çatısına klima santrali çıkarma | Mobil vinç | Tek kaldırma, sokakta kısa süreli kurulum |
| Çok katlı konut inşaatı | Kule vinç | Aylarca her gün malzeme dağıtımı, yükselen yapı |
| Rüzgâr santralinde türbin montajı | Paletli vinç | Ağır ve yüksek parçalar, geniş saha |
| Köprüde öngerilmeli kiriş yerleştirme | Paletli ya da büyük mobil vinç | Ağır tek parça; süreye ve erişime göre karar |
| Tek katlı sanayi yapısında prefabrik montajı | Mobil vinç | Yapı boyunca yer değiştirerek ilerler |
| Rafineride kolon ve reaktör kaldırma | Paletli vinç | Çok ağır tek parça, uzun süreli saha |
| Müstakil ev ya da az katlı yapı | Kendinden kurulan kule vinç ya da mobil vinç | İşin süresine ve kaldırma sıklığına göre |
Tablodaki "ya da" satırları bilerek bırakıldı. Bu işlerde karar, sahanın ve programın ayrıntısına göre değişir. Diğer vinç türleriyle birlikte genel resim vinç çeşitleri yazısındadır.
Karar vermek için hangi sorular sorulur?
- Kaldırma ihtiyacı ne kadar sürecek? Günlerle ölçülüyorsa mobil vinç. Aylarca her gün sürecekse kule ya da paletli vinç.
- Kaldırmalar tek noktada mı, sahaya yayılmış mı? Tek yapının çevresindeyse kule vinç. Geniş sahaya yayılmışsa paletli ya da mobil vinç.
- En ağır parça ne, en yüksek nokta neresi? İkisi çoğu zaman aynı kaldırma değildir. Her ikisi için de yük tablosuna bakılır.
- Saha ne kadar yer veriyor? Ayak açıklığı, montaj alanı ve tırların manevra yeri ölçülür.
- Zemin ne taşıyor? Dolgu, bodrum üstü ve altyapı hatları üç vinç için de sorundur; çözümü farklıdır.
- Sahaya ulaşım nasıl? Dar yol, alçak geçit ve köprü sınırı büyük makinenin ve tır konvoyunun önünü keser.
- Toplam maliyet ne? Kira bedeline nakliye, kurulum, söküm, yardımcı vinç ve zemin hazırlığı eklenir.
Tonaj ve bom seçimi bu sorulardan sonra gelir. Yöntemi vinç tonajı nasıl seçilir yazısında örnekle anlattık.
Üç vinç birlikte ne zaman kullanılır?
Büyük şantiyelerde üçü birbirinin rakibi değil, tamamlayıcısıdır. Günlük demir, kalıp ve beton kule vinçle taşınır. Kule vincin kapasitesini aşan trafo ya da çelik makas için bir günlüğüne mobil vinç gelir. Sahanın ağır montaj bölümünde paletli vinç haftalarca çalışır. Kule vincin kurulumunu ve sökümünü de mobil vinç yapar.
Birden fazla vincin aynı sahada çalışması planlama ister. İngiltere'nin iş güvenliği kurumu HSE, kaldırma işlemlerinin planlanmasına ilişkin rehberinde planlamanın işin riskleriyle orantılı olmasını ve planın her adımda kimin sorumlu olduğunu göstermesini ister. Bomların çakışma alanları ve çalışma sırası bu planın konusudur; ayrıntısı kaldırma planı nedir yazısındadır.
Kiralama açısından ne değişir?
- Mobil vinç çoğunlukla operatörüyle birlikte, saatlik ya da günlük kiralanır. Fiyat çalışma süresi ve yol üzerinden konuşulur.
- Paletli vinç uzun süreli kiralanır. Nakliye, montaj ve söküm ayrı kalemlerdir ve toplamın önemli bir bölümünü oluşturur.
- Kule vinç aylık kiralanır. Temel, kurulum, yükseltme, söküm ve operatörün kimde olacağı sözleşmede ayrı ayrı yazılır.
Üçünde de makinenin periyodik kontrolü ve operatörün belgesi kiralayanın sorması gereken konulardır. Türkiye'de çerçeveyi İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği çizer. Fiyatı oluşturan kalemler vinç kiralama fiyatları neye göre değişir yazısındadır.
Sık yapılan seçim hataları
- Yalnızca tonaja bakmak. Aynı tonajdaki üç makine, üç ayrı iş için tasarlanmıştır.
- Kurulum ve sökümü hesaba katmamak. Paletli ve kule vinçte iş başlamadan önce ve bittikten sonra geçen günler de programa ve bütçeye yazılır.
- Uzun işte mobil vinci sahada bekletmek. Haftada birkaç kaldırma için her gün bekleyen makine pahalıdır; ya kaldırmalar aynı günlere toplanır ya da başka bir vinç türü düşünülür.
- Kısa iş için paletli vinç istemek. "Ağır yük" her zaman paletli vinç demek değildir. Bir günlük ağır kaldırma büyük bir mobil vinçle yapılabilir.
- Kule vincin sökümünü sona bırakmak. Bina bittiğinde mobil vincin kurulacağı yer kalmamış olabilir. Söküm, proje başında planlanır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Belirli bir iş için vinç seçimi; makinenin yük tablosuna, saha ve zemin bilgisine bakılarak yetkili mühendis, kaldırma sorumlusu ve operatör tarafından yapılır.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
Mobil vinç ile paletli vinç arasındaki fark nedir?
Lastikli mobil vinç yolda kendi gider, ayak açarak kısa sürede kurulur ve çoğunlukla teleskopik bomludur. Paletli vinç sahaya parçalar hâlinde taşınır, orada monte edilir, ayak açmadan paletleri üzerinde çalışır ve yükle yürüyebilir.
Kule vinç yerine mobil vinç kullanılabilir mi?
Kaldırma ihtiyacı belirli günlerle sınırlıysa evet. Kaldırma aylarca her gün sürecekse mobil vinci sürekli sahada tutmak pahalıya gelir ve bina yükseldikçe erişim zorlaşır; bu durumda kule vinç daha uygundur.
Hangi vinç daha çabuk kurulur?
Lastikli mobil vinç. Sahaya gelir, ayaklarını açar ve çalışmaya başlar. Paletli vinç ve kule vinç parçalar hâlinde gelir; montajları makinenin büyüklüğüne göre günler alabilir ve çoğu zaman yardımcı bir mobil vinç gerektirir.
Yumuşak zeminde hangi vinç çalışır?
Paletli vinç yükünü geniş bir yüzeye yaydığı için zayıf zeminlerde lastikli vince göre daha rahattır. Yine de zemin yok sayılmaz; çalışma alanı sıkıştırılır ve gerekirse yataklarla kaplanır. Karar zemin bilgisine bakılarak verilir.
Bir şantiyede birden fazla vinç türü birlikte kullanılır mı?
Evet, sık görülür. Günlük malzeme dağıtımı kule vinçle yapılır, kule vincin kapasitesini aşan tek seferlik ağır parçalar için mobil ya da paletli vinç getirilir. Kule vincin kendisi de çoğunlukla bir mobil vinçle kurulur.
Üç vinç türünden hangisi daha ucuz?
Tek bir cevap yoktur. Mobil vinçte maliyet çalışılan süreyle, paletli ve kule vinçte ise nakliye, kurulum ve sökümle birlikte oluşur. Kısa işte mobil vinç, uzun ve sürekli işte kule ya da paletli vinç toplamda daha ekonomik çıkar.
Bu yazı yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır. Yayın sorumluluğu Gelişim Mimarı'na aittir.
Yazıları nasıl hazırlıyoruz: yayın ilkeleri
Bu yazı şu rehberlerin parçasıdır: Mobil Vinç Nedir, Nasıl Çalışır? Türleri ve Parçaları, Kule Vinç Nedir? Türleri, Parçaları ve Nasıl Kurulur?


