BlogVinç bilgisi5 dk okuma
Portal Vinç Nedir? Raylı, Lastikli ve Yarı Portal Farkları
Gelişim MimarıGüncelleme:

İçindekiler
Portal vinç, yerdeki raylarda ya da lastik tekerlekler üzerinde yürüyen ayaklara oturan köprü kirişiyle, altında kalan alandaki yükleri kaldırıp taşıyan bir kaldırma makinesidir. İngilizcesi gantry crane'dir. Wikipedia'nın portal vinç maddesi bu vinci, bir nesnenin ya da çalışma alanının üzerinden ata biner gibi geçen bir çatkının üstüne kurulmuş vinç olarak tanımlar.
Görüntüsü bir kapıya benzer: iki yanda ayaklar, üstte kiriş. Kamyon, vagon ve istif bu kapının altında kalır. Vinç üstlerinden geçerek yükü alır ve bırakır.
Portal vinç nasıl çalışır?
Portal vinç, gezer köprülü vinçle aynı üç hareketi yapar: kanca iner çıkar, araba köprü kirişi boyunca enine gider, vincin tamamı sahada boyuna yürür. Fark üçüncü harekettedir. Köprülü vinçte yalnızca köprü yürür, raylar yukarıdadır. Portal vinçte ayaklar da köprüyle birlikte yürür, raylar yerdedir.
Elektrik çoğunlukla kablo tamburundan ya da saha kenarındaki baradan alınır. Lastik tekerlekli tiplerde dizel jeneratör yaygındır. Kumanda küçük vinçlerde uzaktan kumandayla, büyük saha vinçlerinde köprüdeki ya da arabadaki kabinden yapılır.
Portal vincin parçaları nelerdir?
- Köprü kirişi: İki ayağın arasını geçen ve arabayı taşıyan ana kiriştir. Tek ya da çift olabilir.
- Ayaklar: Köprüyü zemine indiren taşıyıcılardır. Geniş açıklıklı vinçlerde bir ayak rijit, öbürü mafsallı yapılır.
- Yürüyüş takımı: Ayakların altındaki tekerlek grupları ve tahrik motorlarıdır.
- Araba ve kaldırma grubu: Köprü üzerinde yürüyen ve yükü kaldıran mekanizmadır.
- Konsol: Köprü kirişinin ayakların dışına taşan bölümüdür. Vinç, rayın dışında duran kamyona ya da vagona bu bölümle uzanır.
- Zemin rayı ya da saha betonu: Vincin tekerlek yüklerini taşıyan altyapıdır.
- Rüzgâr donanımı: Rüzgâr ölçer, ray kıskacı ve fırtına kilididir.
Portal vinç çeşitleri nelerdir?
Portal vinçler yürüme biçimine ve ayak düzenine göre ayrılır.
- Raylı portal vinç: Zemine döşenmiş iki ray üzerinde yürüyen, sabit bir hat boyunca çalışan tiptir.
- Lastik tekerlekli portal vinç: Raya bağlı olmayan, saha betonu üzerinde lastiklerle yürüyen tiptir. Konteyner sahalarındaki adı RTG'dir.
- Yarı portal vinç: Bir ucu binadaki yüksek rayda, öbür ucu zemindeki rayda yürüyen tek ayakta duran tiptir.
- Konsollu portal vinç: Köprüsü ayakların bir ya da iki yanından dışarı taşan tiptir.
- Taşınabilir portal vinç: Tekerlekli küçük bir çerçeve ve üstündeki caraskaldan oluşan, elle itilen atölye vincidir.
- Tersane portal vinci: Kızağın ya da havuzun üzerinden geçen, gemi bloklarını kaldıran çok büyük açıklıklı tiptir.
Raylı ve lastik tekerlekli arasındaki seçim sahanın nasıl işlediğine bağlıdır.
| Ölçüt | Raylı portal vinç | Lastik tekerlekli portal vinç |
|---|---|---|
| Yürüdüğü yüzey | Zemine döşenmiş ray | Taşıyıcı saha betonu |
| Çalışma hattı | Sabit, ray nereye kadarsa | Değişebilir, başka hatta geçebilir |
| Enerji | Çoğunlukla elektrik | Dizel jeneratör, elektrik ya da batarya |
| Altyapı | Ray temeli ister | Düz ve dayanıklı zemin ister |
| Hassasiyet ve otomasyon | Kolay | Daha zor |
| Tipik yer | Stok sahası, tersane, demiryolu terminali | Konteyner sahası, prefabrik sahası |
Wikipedia'nın lastik tekerlekli portal vinç maddesi RTG'yi, konteynerleri yere koymak ve istiflemek için kullanılan tekerlekli hareketli portal vinç olarak tanımlar. Limandaki görevleri liman vinçleri ve konteyner vinçleri yazısında anlatılıyor.
Portal vinç ile gezer köprülü vinç arasındaki fark nedir?
Portal vinç yükü kendi ayaklarıyla zemine verir, gezer köprülü vinç ise binanın kolonlarına verir. İkisinin köprüsü, arabası ve kaldırma grubu birbirine çok benzer. Ayrım taşıyıcı yapıdadır.
| Ölçüt | Portal vinç | Gezer köprülü vinç |
|---|---|---|
| Rayların yeri | Zeminde | Yüksekte, kolonların üstünde |
| Bina gereksinimi | Yok | Var |
| Zemindeki engel | Ayaklar ve ray hattı yer tutar | Zemin tamamen boş kalır |
| Tipik ortam | Açık saha | Kapalı hol |
| Hava koşulu | Rüzgâr ve yağışa açık | Korunaklı |
Wikipedia'nın gezer köprülü vinç maddesi de aynı ayrımı yapar: portal vinçte yapının tamamı tekerlekler üzerindedir, köprülü vinçte taşıyıcı yapı yerinde sabittir. Köprülü vincin ayrıntısı gezer köprülü vinç yazısında.
Kapalı holde de portal vinç kurulabilir. Mevcut binanın kolonları vinç taşıyamıyorsa ya da kiralık bir binada kalıcı yapı istenmiyorsa, zemine oturan bir portal vinç binaya yük vermeden iş görür.
Portal vinç nerede kullanılır?
Portal vinç, ağır yükün açık havada istiflendiği ve bir araçtan ötekine aktarıldığı sahalarda kullanılır.
- Açık stok sahası: Çelik profil, boru, rulo ve levha istiflenir, kamyona yüklenir.
- Prefabrik beton sahası: Kiriş, kolon ve panel kalıptan alınır, stoklanır, sevk edilir.
- Mermer ve doğal taş: Blok ve plaka fabrika önündeki sahada taşınır.
- Tersane: Gemi blokları kızağa ya da havuza indirilir, makine ve donatım yerine konur.
- Liman ve demiryolu terminali: Konteyner istiflenir, tır ile vagon arasında aktarılır.
- Köprü ve viyadük şantiyesi: Kiriş üretim sahasında kirişler portal vinçle kaldırılır.
Köprü inşaatında portal fikrinin özel bir uygulaması daha vardır. Wikipedia'nın ilgili maddesine göre kiriş sürme vinci, prefabrik kirişleri ya da segmentleri ayaktan ayağa yerleştiren özel bir portal vinçtir.
Portal vinçler çok büyük de yapılır. Wikipedia'nın portal vinç maddesine göre Çin'in Yantai kentinde 2008'de kurulan Taisun 20.000 ton kaldırabilir. Bu ölçekteki makineler büyük vinçlere ne denir yazısının konusudur.
Yarı portal vinç ne işe yarar?
Yarı portal vinç, bir holün kenarında, büyük gezer köprülü vincin altında ikinci bir kaldırma hattı açar. Köprünün bir ucu duvardaki rayda, öbür ucu zeminde yürüyen ayakta durur.
Tipik kullanımı şöyledir: Holün tamamına bir köprülü vinç hizmet eder ve hep meşguldür. Duvar kenarındaki tezgâh sırası ise sık sık parça kaldırmak zorundadır. Oraya kurulan yarı portal vinç yalnızca o sırayı besler, üstteki vinci beklemez. Konecranes'in portal vinç sayfasında da yarı ve tam portal seçenekleri tek ve çift kirişli olarak birlikte sunulur.
Daha küçük bir alan için aynı işi pergel vinç, düz bir hat için monoray vinç görür.
Portal vinç seçerken nelere bakılır?
- En ağır yük ve kaldırma sıklığı.
- Açıklık. İki ray arasındaki mesafe; istif genişliği ve araç yolu buna sığmalıdır.
- Konsol ihtiyacı. Kamyon ya da vagon rayların dışında mı duracak?
- Kaldırma yüksekliği. İstif yüksekliği ve üstünden geçirilecek yük birlikte düşünülür.
- Raylı mı, lastikli mi? Hat sabitse raylı; saha düzeni değişecekse lastikli.
- Zemin. Ray temeli ya da saha betonu tekerlek yüklerini taşımalıdır. Zemin etüdü olmadan ray döşenmez.
- Rüzgâr. Sahanın rüzgâr durumu, vincin çalışma ve park hâlindeki sınırlarıyla karşılaştırılır.
Rüzgâr açık saha vincinin gündelik konusudur. Geniş yüzeyli yük, örneğin bir levha paketi ya da konteyner, rüzgârı yelken gibi alır. Sınırlar ve sahadaki uygulama rüzgârda vinç çalışır mı yazısında anlatılıyor.
Sık yapılan hatalar
- Ray hattına malzeme bırakmak. Vinç yürürken tekerlek önündeki bir takoz ya da profil raydan çıkmaya yol açar.
- Vardiya sonunda vinci kilitlemeden bırakmak. Gece çıkan rüzgâr boştaki vinci ray boyunca sürükler.
- Zemin oturmasını izlememek. Ray kotu bozulduğunda vinç çarpık yürür, tekerlek ve ray hızla aşınır.
- Çapraz çekiş. Yük konsolun dışındaysa önce araç yaklaştırılır, kanca yana çekilmez.
- Ayakların yanında yaya yolu bırakmamak. Yürüyen ayak ile istif arasında sıkışma riski doğar.
- Kontrolü ertelemek. Açık havadaki vinçte korozyon, kablo tamburu ve ray bağlantıları ayrıca izlenir. Genel düzen vinç bakımı ve periyodik kontrol yazısında.
Portal vincin öbür türler arasındaki yeri vinç çeşitleri yazısındaki tabloda görülebilir.
Kapasite, açıklık, rüzgâr sınırı ve tekerlek yükleri için kesin değerler üreticinin teknik dokümanında yazar. Ray temeli, zemin ve kurulum kararı yetkili bir mühendise bırakılmalıdır.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
Portal vinç nedir?
Portal vinç, iki yanındaki ayaklara oturan köprü kirişi ve bu kiriş üzerinde yürüyen kaldırma arabasından oluşan vinçtir. Ayaklar yerdeki raylarda ya da lastik tekerleklerde yürür ve vinç altından geçtiği alanın tamamına hizmet eder.
Portal vinç ile gezer köprülü vinç arasındaki fark nedir?
Gezer köprülü vinç binanın kolonlarına oturan yüksek raylarda yürür. Portal vinç kendi ayaklarıyla yerde yürür ve binaya ihtiyaç duymaz. Bu yüzden köprülü vinç kapalı holde, portal vinç çoğunlukla açık sahada kullanılır.
Yarı portal vinç nedir?
Yarı portal vinç, köprüsünün bir ucu bina duvarındaki ya da kolonlarındaki yüksek rayda, öbür ucu zemindeki rayda yürüyen tek ayakta duran vinçtir. Hol kenarında, gezer köprülü vincin altında ayrı bir çalışma hattı açar.
Portal vinç nerede kullanılır?
Açık stok sahalarında, prefabrik beton ve mermer sahalarında, tersanelerde, limanların konteyner sahalarında ve demiryolu aktarma terminallerinde kullanılır.
RTG ve RMG ne demek?
İkisi de konteyner sahasında çalışan portal vinçtir. RTG lastik tekerlekli, RMG raylı portal vinçtir. RTG blok değiştirebilir, RMG sabit hatta daha sık istif yapar.
Portal vinç rüzgârda çalışır mı?
Üreticinin verdiği rüzgâr sınırına kadar çalışır. Sınır aşılınca iş durur ve vinç ray kıskaçları ya da fırtına kilitleriyle yerine sabitlenir. Açık sahadaki vinçte rüzgâr ölçer bulunur.
Bu yazı yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır. Yayın sorumluluğu Gelişim Mimarı'na aittir.
Yazıları nasıl hazırlıyoruz: yayın ilkeleri
Bu yazı şu rehberlerin parçasıdır: Vinç Çeşitleri: Kaç Çeşit Vinç Vardır, Hangisi Nerede?


