Blogİş makineleri5 dk okuma
Lowbed Nedir? İş Makinesi ve Vinç Nasıl Taşınır?
Gelişim MimarıGüncelleme:

İçindekiler
Lowbed, yükleme platformu standart dorselere göre yere çok daha yakın olan, ağır ve yüksek yükleri taşımak için üretilmiş alçak tabanlı yarı römorktur. Ekskavatör, dozer, silindir, vinç parçası, trafo ve sanayi makinesi gibi yükler lowbedle taşınır. Ad İngilizce "low bed", yani alçak kasa sözünden gelir.
Wikipedia'nın lowbed maddesi bu dorseyi, platform yüksekliğinde iki kademe düşüş bulunan yarı römork olarak tanımlar: biri çekiciye bağlanan boyun kısmının hemen arkasında, diğeri tekerleklerin hemen önündedir. Aynı araca Amerikan İngilizcesinde "lowboy", İngiliz İngilizcesinde "low-loader" denir.
Lowbed neden alçaktır?
Karayolunda yüklü bir aracın toplam yüksekliği sınırlıdır; köprüler, tüneller, üst geçitler ve enerji hatları bu sınırı fiilen de zorunlu kılar. Standart bir dorsenin üzerine konan büyük bir ekskavatör bu yüksekliği aşar. Aynı makine alçak tabana oturduğunda sınırın altında kalır.
Alçak tabanın iki faydası daha vardır:
- Ağırlık merkezi düşer. Yük yere yakın durduğu için araç virajda ve yan eğimde daha dengeli gider.
- Yükleme kolaylaşır. Makinenin tırmanacağı yükseklik azalır, rampa açısı yumuşar.
Karşılığında alçak taban yere yakın olduğu için hemzemin geçit, kasis ve dik rampa başlarında altını sürtebilir. Güzergâh seçilirken buna da bakılır.
Lowbed çeşitleri nelerdir?
| Tip | Nasıl yüklenir? | Uygun olduğu yük |
|---|---|---|
| Sabit boyunlu, arkadan rampalı | Makine arkadaki rampalardan, aksların üzerinden geçerek çıkar | Orta ağırlıkta, lastikli ve paletli makineler |
| Boyundan ayrılan (kuğu boynu sökülebilen) | Boyun ayrılır, platformun önü yere iner, makine önden yürür | Ağır ve alçak makineler, rampayı tırmanamayan yükler |
| Havuzlu (çukur tabanlı) | Yük çoğunlukla vinçle platformun en alçak bölümüne indirilir | Çok yüksek yükler: trafo, tank, pres gövdesi |
| Uzayabilen | Platform teleskopik olarak açılır | Uzun yükler: kiriş, kolon, bom bölümü, kanat |
| Çok akslı | Aks sayısı artırılarak yük daha çok tekerleğe dağıtılır | Ağırlığı yüksek yükler |
Wikipedia'nın aynı maddesinde sabit boyunlu, hidrolik olarak ayrılan boyunlu ve mekanik olarak ayrılan boyunlu tipler başlıca çeşitler arasında sayılır.
Lowbedin de yetmediği yükler vardır. Çok ağır ve büyük parçalarda hidrolik modüler dorseler kullanılır. Wikipedia'nın ilgili maddesine göre bu dorseler, klasik alçak tabanlı dorselerin sınırlarına cevap olarak geliştirilmiştir. Modüller yan yana ve arka arkaya eklenir, her aks hidrolik olarak yükü paylaşır ve ayrı ayrı döner. Santral ekipmanı, köprü parçası ve büyük reaktörler bu sistemle taşınır.
Gabari dışı yük ne demek?
Gabari, bir aracın yüküyle birlikte karayolunda kaplayabileceği en büyük ölçülerdir: genişlik, yükseklik, uzunluk. Buna aks yükü ve toplam ağırlık sınırları eklenir. Yüklendiğinde bu sınırlardan en az birini aşan ve parçalara ayrılarak taşınamayan yüke gabari dışı yük ya da özel yük denir.
"Bölünemez" şartı önemlidir. Paletlere bölünebilen bir yük için kimse sınır aşma izni vermez; yük iki araca bölünür. Tek parça bir trafo ya da sökülemeyen bir makine gövdesi ise bölünemez.
Türkiye'de bu konunun çerçevesi şöyledir:
- Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının yayımladığı araçların yüklenmesine ilişkin yönetmelikte, karayoluyla taşınması zorunlu olan bölünemeyen özel yüklerin Karayolları Trafik Yönetmeliğinde belirtilen şartlarla taşınması gerektiği yazar.
- Ağırlık ya da boyut sınırını aşan yüklerin karayolunda taşınması izne bağlıdır. Hangi belgenin gerektiği ve başvurunun nasıl yapıldığı için Karayolları Genel Müdürlüğünün güncel duyurularına bakılmalıdır.
- İzin belli bir yük, araç, güzergâh ve süre için verilir. Güzergâh değişirse izin de yenilenir.
Sınır değerleri, izin kategorileri ve bedeller zaman içinde değişir. Bu yüzden burada rakam ve madde numarası vermiyoruz. Taşıma planlanırken güncel mevzuata ve Karayolları Genel Müdürlüğünün duyurularına bakılmalı, başvuruyu bu işi bilen nakliye firması yürütmelidir.
İzinli taşımada sık görülen koşullar şunlardır: refakat (eskort) aracı, uyarı levhaları ve ışıkları, belirli saatlerde yola çıkma, bazı köprü ve geçitlerde hız sınırı ya da tek başına geçiş. Wikipedia'nın ağır nakliye maddesi de ağır yük taşıyıcılarını, refakat ve özel izin olmadan yolda gidemeyecek kadar büyük yükleri taşıyan araçlar olarak anlatır.
İş makinesi lowbede nasıl yüklenir?
- Zemini seçin. Yükleme düz, sert ve yatay bir yerde yapılır. Yan eğimde rampaya çıkan makine kayar.
- Dorseyi sabitleyin. Çekici frende, dorse takozlu olmalıdır. Boyundan ayrılan tipte boyun sökülür ve platformun önü yere indirilir.
- Rampayı ve paletleri temizleyin. Çamur, buz ve yağ çelik rampayı kayganlaştırır.
- Makineyi yavaş ve düz çıkarın. Rampada direksiyon kırılmaz. Yerde bir kişi operatöre işaret verir; rampanın yanında ve arkasında kimse durmaz.
- Makineyi doğru yere oturtun. Ağırlık, aks yükleri dengeli olacak biçimde platforma yerleştirilir. Çok öne ya da çok arkaya konan yük bir aks grubunu aşırı yükler.
- Ataşmanları indirin. Kova, bıçak ve bom platforma indirilir, üst yapı kilitlenir, park freni çekilir.
- Bağlayın. Makine üreticinin gösterdiği bağlama noktalarından zincir ve gergiyle dört yönden sabitlenir. Ataşmanlar ayrıca bağlanır.
- Ölçün. Yüklü aracın genişliği ve yüksekliği ölçülür; izin belgesindeki değerlerle karşılaştırılır.
Yürüyemeyen ya da rampayı çıkamayan yükler vinçle yüklenir. Bu durumda kaldırma ayrı bir iştir ve vinç tonajı ile sapan düzeni ayrıca planlanır.
Hangi makinenin ne kadar yer kapladığını görmek için iş makinesi çeşitleri ve ekskavatör çeşitleri yazılarına bakabilirsiniz.
Vinç nasıl taşınır?
Vinçlerin taşınması türüne göre değişir.
- Lastikli mobil vinç yolda kendi gider. Büyük modellerde denge ağırlıkları, bazen de kanca bloğu ve ek bom ayrı bir araçla taşınır; çünkü vinç hepsiyle birlikte yola çıkarsa aks yükü sınırını aşar. Büyük vinçlerin kendisi de çoğu zaman trafiğe özel izinle çıkar.
- Paletli vinç yolda yürüyemez. Gövde, paletler, bom bölümleri ve denge ağırlıkları sökülür, lowbed ve düz dorselere yüklenir, sahada yeniden kurulur. Ayrıntısı paletli vinç nedir yazısındadır.
- Kule vinç de parçalar hâlinde gelir: kule bölümleri, bom parçaları, döner tabla ve ağırlıklar ayrı ayrı taşınır.
- Sepetli platform, forklift ve küçük makineler çoğunlukla kayar kasalı kurtarıcı tipi araçlarla ya da küçük lowbedlerle taşınır.
Büyük bir vincin sahaya gelişi, kaldırmanın kendisi kadar plan ister. Kaç araç gelecek, hangi sırayla boşaltılacak, sahada nerede bekleyecek ve montaj vinci nerede duracak, önceden belirlenir.
Nakliye firmasına hangi bilgiler verilir?
- Yükün cinsi, markası ve modeli
- Ağırlığı ve taşıma durumundaki ölçüleri (uzunluk, genişlik, yükseklik)
- Kendi yürüyüp yürümediği, paletli mi lastikli mi olduğu
- Sökülebilen parçaları: kova, bom, karşı ağırlık, kabin
- Yükleme ve boşaltma adresleri, bu adreslerdeki zemin ve manevra alanı
- İstenen tarih ve esneklik payı
Ölçüleri üreticinin teknik föyünden alın. Makineye sonradan takılan ataşman ya da kabin koruması ölçüyü değiştirir; nakliye firmasına bunu ayrıca söyleyin.
Lowbed taşımasında sık yapılan hatalar
- Ölçüyü tahminle vermek. Yükseklik birkaç santim fazla çıkarsa güzergâh ve izin baştan yapılır.
- İzni son güne bırakmak. Özel yük izni ve güzergâh incelemesi zaman alır.
- Yükleme yerini düşünmemek. Lowbedin yanaşıp dorseyi açabileceği düz ve uzun bir alan yoksa yükleme yapılamaz.
- Bağlamayı hafife almak. Makinenin ağırlığı onu yerinde tutmaz; ani frende yük kayar.
- Bomu ve kovayı serbest bırakmak. Yolda açılan bir bom köprüye çarpar.
- Sigortayı konuşmamak. Yük taşıma sırasında kimin sigortasıyla korunuyor, önceden netleştirilir. Makine sigortalarının genel mantığı makine kırılması sigortası yazısındadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Boyut ve ağırlık sınırları, izin koşulları ve bedeller için güncel mevzuata ve Karayolları Genel Müdürlüğüne, yükün bağlanması için makine üreticisinin talimatına ve yetkili nakliye firmasına başvurun.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
Lowbed nedir?
Lowbed, yükleme platformu yere yakın olan, ağır ve yüksek yüklerin taşınması için üretilmiş alçak tabanlı yarı römorktur. Bir çekiciye bağlanır ve iş makinesi, vinç parçası, trafo gibi yükleri taşır.
Lowbed ile normal dorse arasındaki fark nedir?
Standart dorsenin tabanı yüksektir ve düzdür. Lowbedin tabanı çekici ile arka akslar arasında alçalır. Bu sayede yüksek makineler toplam yükseklik sınırına takılmadan, daha alçak bir ağırlık merkeziyle taşınır.
Gabari dışı yük ne demek?
Gabari dışı yük, araca yüklendiğinde genişlik, yükseklik, uzunluk ya da ağırlık bakımından yasal sınırlardan en az birini aşan ve bölünemeyen yüktür. Bu yükler karayolunda özel izinle taşınır.
İş makinesi nasıl taşınır?
Makine rampadan ya da boyundan ayrılan dorsenin önünden kendi yürüyerek lowbede çıkar. Kova ve bom indirilir, makine zincir ve gergilerle dorseye bağlanır. Yürüyemeyen makine vinçle yüklenir.
Paletli vinç nasıl taşınır?
Paletli vinç tek parça taşınmaz. Gövde, paletler, bom bölümleri ve denge ağırlıkları sökülür, ayrı araçlara yüklenir ve sahada yeniden monte edilir. Büyük vinçlerde bu iş birçok sefer gerektirir.
Lowbed taşıması için izin gerekir mi?
Yüklü araç yasal boyut ve ağırlık sınırları içindeyse ayrıca izin gerekmez. Sınırlardan biri aşılıyorsa taşıma başlamadan Karayolları Genel Müdürlüğünden özel yük taşıma izni alınır. Güncel sınırlar için yürürlükteki mevzuata bakılmalıdır.
Bu yazı yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır. Yayın sorumluluğu Gelişim Mimarı'na aittir.
Yazıları nasıl hazırlıyoruz: yayın ilkeleri
Bu yazı şu rehberlerin parçasıdır: Büyük Vinçlere Ne Denir? Ağır Tonaj Vinçler Rehberi


