BlogKiralama ve sigorta6 dk okuma
Kule Vinç Kiralama: Tip Seçimi, Süre ve Sözleşme
Gelişim MimarıGüncelleme:

İçindekiler
Kule vinç kiralamak, bir makineyi günlüğüne çağırmaya benzemez. Vinç parça parça sahaya gelir, kurulur, aylarca orada kalır ve iş bitince sökülür. Karar dört başlıkta verilir: şantiyeye uyan tip, vincin sahada kalacağı gerçek süre, kurulum ile sökümün kapsamı ve vinçle birlikte alınan hizmet. Sözleşmenin işi, bu dördünün kimde olduğunu yazmaktır.
Makinenin kendisi kararın en kolay kısmıdır. Gecikmeler temelden, izinden, montaj vincinden ve sökümün planlanmamasından çıkar.
Kule vinç kiralama kararı ne zaman verilir?
Vinç kararı, kaba inşaat başlamadan önce, vaziyet planı çizilirken verilir. Nedeni basit: vincin temeli yapının temeliyle aynı dönemde dökülür ve vincin yeri bir kere seçildikten sonra değiştirilemez.
Kule vinç şu durumlarda kiralanır:
- Günde çok sayıda kaldırma yapılacaksa. Kalıp, demir ve beton kovası sürekli hareket eder.
- Yapı birkaç kattan yüksekse. Mobil vinçle her kata servis vermek hem yavaş hem pahalıdır.
- Şantiyede sürekli makine bulundurmak gerekiyorsa. Kule vinç yerde az yer kaplar.
İşin tamamı birkaç kaldırmadan ibaretse mobil vinç çağırmak daha hesaplıdır. İki makinenin hangi koşulda öne geçtiği mobil, paletli ve kule vinç karşılaştırması yazısında anlatılıyor.
Hangi şantiyeye hangi tip kule vinç uyar?
Kule vinçler üstten ve alttan dönen diye ikiye ayrılır. Üstten dönenler şapkalı, şapkasız ve eğilebilir bomlu olmak üzere üç tiptir. Alttan dönenlerin kiralamadaki karşılığı kendi kendine kurulan vinçtir.
| Şantiye koşulu | Uygun tip | Nedeni |
|---|---|---|
| Açık saha, tek vinç, uzun bom | Şapkalı (hammerhead) | Yatay bom, hızlı malzeme dağıtımı |
| Birden fazla vincin bomu kesişiyor | Şapkasız (flat-top) | Kule başı yok, vinçler arası kot farkı küçülür |
| Dar parsel, komşuya taşma yasak | Eğilebilir bomlu (luffing jib) | Bom kalkınca dönüş yarıçapı küçülür |
| Havaalanı yakını, yükseklik kısıtı | Şapkasız | Toplam tepe yüksekliği düşük kalır |
| Az katlı, kısa süreli iş | Kendi kendine kurulan | Yardımcı vinç istemez, hızlı açılır |
| Çok yüksek yapı | Üstten dönen, tırmanan | Binaya bağlanabilen tek aile |
Üretici kaynakları bu ayrımı destekliyor. Liebherr, Flat-Top EC-B sayfasında kule başı olmayan tasarımın sıkışık şantiyelerde birden fazla vincin birbirine yakın çalışmasına imkân verdiğini, HC-L serisi sayfasında ise eğilebilir bomlu vinçlerin çok küçük bir en kısa yarıçapla kulenin dibinden yük alabildiğini belirtiyor. Wikipedia'nın vinç maddesi kendi kendine kurulan vinçlerin tırmanamadığını ve daha düşük kapasiteli olduğunu yazıyor; Manitowoc bu makineleri ayrı bir ürün grubu olarak sunuyor.
Seçimde vincin adındaki en yüksek yük değil, bom ucundaki yük ve serbest yükseklik belirleyicidir. Ayrıntısı kule vinç çeşitleri ve seçimi yazısında, makinenin parçaları kule vinç nedir yazısında.
Kiralama süresi nasıl hesaplanır?
Kiralama süresi, vincin ilk parçasının sahaya girdiği günden söküm bittiği güne kadar sayılır. Kaba inşaat takvimi bu sürenin yalnızca bir parçasıdır. Süreye eklenecek kalemler:
- Temel bekleme süresi. Beton istenen dayanıma ulaşmadan vinç kurulmaz.
- Montaj günleri. Mobil vincin geldiği, kurulumun yapıldığı ve test edildiği günler.
- Tırmanma günleri. Yapı yükseldikçe vince bölüm eklenir; her tırmanma bir iş günü tutar.
- Gecikme payı. Hava, malzeme ve ruhsat kaynaklı duruşlar.
- Söküm günleri. Söküm vincinin kurulması ve parçaların sahadan çıkarılması.
Süre eksik hesaplandığında uzatma gündeme gelir ve uzatma çoğunlukla ilk dönemle aynı koşullarda olmaz. Teklif aşamasında uzatma şartları da sorulur. Fiyatın neye göre değiştiği vinç kiralama fiyatları neye göre değişir yazısında anlatılıyor.
Kurulum ve söküm maliyeti işin neresinde durur?
Kurulum ve söküm, aylık kira bedelinden ayrı bir kalemdir. İçinde parçaları taşıyan tırlar, montajı yapan mobil vinç, montaj ekibi, test ve belgelendirme, sökümde de aynı işlerin tekrarı vardır.
Sorumluluğun kimde olduğu kaynaktan kaynağa değişiyor. İngiltere'deki Tower Crane Interest Group'un teknik bilgi notu, bir kule vinç kiralandığında kurulum ve sökümün vinci veren firma tarafından yapılacağını ve operasyonun genel sorumluluğunun o firmada olduğunu belirtiyor. Bir Alman kiralama firmasının genel kiralama şartlarında ise kurulum ve söküm masrafları kiracıya ait. İkisi çelişiyor; bu da maddenin varsayılmayacağını, yazılacağını gösteriyor.
En gözden kaçan kalem montaj vincidir. Kule vinci kuracak mobil vincin tonajı, duracağı yer ve ayaklarını basacağı zemin ayrı bir plandır. Kurulum sırası kule vinç nasıl kurulur ve sökülür yazısında, montaj vincinin seçimi vinç tonajı nasıl seçilir yazısındadır.
Sökümü ilk gün planlamak gerekir. Vinç kurulurken boş olan arsa, iş bittiğinde bina ve peyzajla doludur. Söküm vincinin yeri kurulum planında işaretlenmezse cephe iskelesi sökmek gerekebilir.
Vinç başına hizmet kapsamına neler girer?
Kapsam firmadan firmaya değişir. KHL'nin kule vinç hizmetleri yazısı bazı sağlayıcıların kurulum, operatör, tırmanma, aylık ve yıllık bakım, yeniden belgelendirme ve sökümü tek pakette sunduğunu aktarıyor. Başka firmalarda bu kalemler ayrı fiyatlanır.
Teklifi karşılaştırırken şu başlıkların her birinin kimde olduğu sorulur:
- Montaj ve söküm ekibi. Firmanın kendi ekibi mi, taşeron mu?
- Montaj vinci. Kapsamda mı, kiracı mı bulacak?
- Operatör. Firmadan mı geliyor, belgesi ve vardiya düzeni ne? İki modelin farkı operatörlü mü operatörsüz mü kiralama yazısında.
- Tırmanma. Kaç tırmanma dahil, fazlası nasıl faturalanıyor?
- Bakım, arıza ve yedek parça. Normal aşınma kimde, hasar kimde?
- Sigorta. Kapsam ve muafiyet; konu makine kırılması sigortası nedir yazısında anlatılıyor.
- Belgelendirme. Periyodik kontrol raporu ve muayene kimin işi?
Bu liste sorulmadan alınan iki teklif karşılaştırılamaz. Düşük görünen teklif çoğu zaman kapsamı dar olandır.
İzin ve zemin hazırlığı kimin işi?
Zemin ve temel neredeyse her sözleşmede kiracı tarafındadır. Vinç üreticisi temele gelen kuvvetleri verir; o kuvvetleri karşılayacak temeli kiracının statik mühendisi tasarlar ve uygular.
İdarelerin şart koyduğu örnekler var. ABD'de Montgomery County'nin kule vinç şartnamesi, temel tasarımının eyalette kayıtlı bir yapı mühendisi tarafından onaylanmasını, kurulumdan önce zemin taşıma gücü dahil temelin üçüncü taraflarca denetlenmesini istiyor. Türkiye'de uygulama belediyeye ve işin niteliğine göre değiştiği için gereken izinler yerel idareden teyit edilmelidir.
Kurulum öncesinde netleşmesi gereken kalemler, MyCrane'in kule vinç kiralama rehberinde şöyle sıralanıyor: üçüncü taraf muayene gerekleri, operatör belgelendirmesi, kaldırma planı onayı, temel tasarımı, elektrik beslemesi, rüzgâr sınırları, acil durum prosedürleri ve bakım sorumlulukları. Rüzgâr sınırlarının vinci nasıl durdurduğu rüzgârda vinç çalışır mı yazısında, zemin hazırlığının mantığı vinç destek ayakları ve zemin hazırlığı yazısındadır.
Komşu parsel ve yol geçişleri ayrı bir başlıktır. Bomun komşu arsanın üzerinden geçmesi gerekiyorsa izin yazılı alınır. İzin alınamıyorsa tip kararı değişir ve eğilebilir bomlu vince dönülür.
Sözleşmede nelere bakılır?
Kule vinç sözleşmesi, mobil vinç sözleşmesinden uzundur çünkü makine aylarca sahada kalır. Şu maddelerin her birinin karşılığı yazılı olmalıdır.
- Süre tanımı. Kiralama hangi günden hangi güne sayılıyor, uzatma hangi koşulla yapılıyor?
- Kapsam. Yukarıdaki hizmet listesinin her kalemi kimde?
- Temel ve zemin. Projeyi kim yapıyor, kuvvet değerlerini kim veriyor, zemin raporu kimde?
- Montaj vinci ve saha hazırlığı. Yol, giriş, beton, elektrik beslemesi.
- Duruş ve bekleme. Hava, ruhsat ve arıza hâlinde süre nasıl işliyor?
- Arıza müdahale süresi. Taahhüt var mı?
- Hasar ve sigorta. Hangi hasar kimde, muafiyet ne?
- Söküm. Hangi tarihe kadar sökülecek?
- Belgeler. Periyodik kontrol raporu, operatör belgesi ve uygunluk beyanı teslim ediliyor mu?
- Fesih. Proje durursa ne uygulanıyor?
Genel sözleşme maddelerinin ayrıntısı vinç kiralama sözleşmesinde olması gerekenler yazısında. Saha koşullarının önceden görülmesi için vinç kiralamada saha keşfi nasıl yapılır yazısına bakılabilir.
Teklif isterken hangi bilgiler verilir?
Kiralama firması doğru vinci ancak şu bilgilerle önerebilir:
- Vaziyet planı ve vincin düşünülen yeri.
- Yapının son kotu ve kat sayısı.
- Bom ucuna gidecek en ağır parça, kanca bloğu ve sapan payıyla.
- Kaba inşaat takvimi ve tahmini kiralama süresi.
- Komşu parseller, yollar, enerji hatları ve yükseklik kısıtı.
- Zemin raporu, giriş yolu ve tır manevra alanı.
- Elektrik beslemesinin gücü ve şantiyede başka vinç olup olmayacağı.
Eksik bilgiyle alınan teklifler kurulum gününde değişir. Teklif aşamasının genel düzeni vinç kiralama teklifi nasıl hazırlanır ve kiralık vinç rehberi yazılarında anlatılıyor.
Sık yapılan hatalar
- Vinci geç konuşmak. Temel döküldükten sonra vincin yeri değiştirilemez.
- Süreyi kaba inşaata eşitlemek. Montaj, tırmanma ve söküm günleri unutulur.
- Sökümü planlamamak. Söküm vincinin duracağı yer ilk gün işaretlenmelidir.
- Kapsamı varsaymak. Sözleşmede yazmayan hizmet dahil değildir.
- Komşu iznini sona bırakmak. Geçiş sorunu kurulumdan sonra çıkarsa bomu kısaltmak ya da vinci değiştirmek gerekir.
- Zemini gözle değerlendirmek. Temel ve zemin taşıma gücü hesapla belirlenir.
- Tek kalemi karşılaştırmak. Aylık bedel, kurulum ve söküm kalemini göstermez.
Kaynaklar
- CPA Tower Crane Interest Group: TIN 019 teknik bilgi notu
- MyCrane: Tower crane rental guide
- KHL: Mastering tower crane services
- Montgomery County (ABD): Tower crane requirements and safety agreement
- Zeppelin Rental: Genel kiralama şartları (İngilizce)
- Liebherr: Flat-Top EC-B kule vinçleri
- Liebherr: Luffing HC-L serisi kule vinçler
- Manitowoc: Potain kendi kendine kurulan kule vinçler
- Wikipedia: Crane (machine)
Sık sorulan sorular
Kule vinç nasıl kiralanır?
Şantiyenin vaziyet planı, kaba inşaat takvimi, en ağır parça ve yapının son kotu belirlenir. Bu bilgilerle kiralama firmasından tip ve kapasite önerisi istenir. Ardından kurulum, söküm, operatör, bakım ve tırmanma işlerinin kimin kapsamında olduğu konuşulur ve sözleşmeye yazılır.
Kule vinç kiralama süresi nasıl hesaplanır?
Süre, vincin parçalarının sahaya girdiği günden sökümün bittiği güne kadar sayılır. Kaba inşaat takvimine montaj, tırmanma günleri, söküm ve olası gecikme payı eklenir. Kaba inşaat süresi tek başına kiralama süresi değildir.
Kurulum ve söküm kiralamaya dahil mi?
Firmaya göre değişir. Bazı sağlayıcılar kurulum, söküm, tırmanma, operatör ve bakımı tek pakette verir. Bazı kiralama şartnamelerinde ise kurulum ve söküm masrafı kiracıya bırakılır. Teklifte bu kalemin ayrı yazılması gerekir.
Kule vinç temelini kim yapar?
Çoğu sözleşmede temel kiracıya aittir. Vinç üreticisi temele gelen kuvvetleri verir, projeyi kiracının statik mühendisi hazırlar ve uygular. Bazı idareler temel projesinin yetkili bir inşaat mühendisi tarafından onaylanmasını ve kurulumdan önce denetlenmesini şart koşar.
Kendi kendine kurulan vinç kiralamak mantıklı mı?
Az katlı, kısa süreli ve hafif işlerde mantıklıdır. Treylerle gelir, yardımcı vinç istemeden açılır, beton temel gerektirmeyebilir. Yapı yükseldikçe ve yük ağırlaştıkça yetersiz kalır, çünkü tırmanamaz.
Kule vinç yerine mobil vinç kiralanabilir mi?
Kısa süreli ve az sayıda kaldırmada evet. Her gün onlarca kaldırma yapılacaksa mobil vinç pahalı kalır ve şantiyede sürekli yer tutar. Kule vinç, tekrarlı günlük kaldırmanın makinesidir.
Bu yazı yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır. Yayın sorumluluğu Gelişim Mimarı'na aittir.
Yazıları nasıl hazırlıyoruz: yayın ilkeleri
Bu yazı şu rehberlerin parçasıdır: Kule Vinç Nedir? Türleri, Parçaları ve Nasıl Kurulur?, Kiralık Vinç: Vinç Nasıl Kiralanır? Adım Adım Rehber


