BlogVinç bilgisi7 dk okuma
Kule Vinç Çeşitleri: Hangi Tip Hangi Şantiyeye Uygun?
Gelişim MimarıGüncelleme:

İçindekiler
Kule vinç çeşitleri dört ana tipte toplanır: şapkalı (hammerhead), şapkasız (flat-top), eğilebilir bomlu (luffing jib) ve kendi kendine kurulan (self-erecting) kule vinç. İlk üçü üstten döner, sonuncusu alttan döner. Hangisinin seçileceğini parselin darlığı, şantiyedeki vinç sayısı, yapının yüksekliği ve en uzak noktada kaldırılacak yük belirler.
Vincin parçalarını ve çalışma mantığını kule vinç nedir yazısında anlattık. Burada konu tipler arasındaki fark ve seçim kararıdır. Yanlış tip seçildiğinde vinç çalışır, ama şantiye her gün onun eksiğinin etrafından dolanır.
Kule vinçler neye göre sınıflanır?
Kule vinçler iki ölçüte göre sınıflanır: dönüş mekanizmasının yeri ve bomun biçimi.
Dönüş yerine göre ayrım şöyledir:
- Üstten dönen kule vinç: Kulesi sabit duran, yalnızca tepedeki bomu ve karşı bomu dönen vinçtir.
- Alttan dönen kule vinç: Dönüş mekanizması tabanda olan, kulesi bomuyla birlikte dönen vinçtir.
Üstten dönen vinç parça parça gelir, mobil vinçle kurulur, kulesine bölüm eklenerek yükseltilir. Yüksek yapıların vinci budur. Alttan dönen vinçte karşı ağırlık aşağıda, döner şasinin üzerindedir. Kule döndüğü için binaya bağlanamaz, bu yüzden yüksekliği sınırlıdır.
Boma göre de iki aile vardır. Yatay bomlu vinçte kanca, bom boyunca gidip gelen arabaya asılıdır. Eğilebilir bomlu vinçte araba yoktur; bom bir ucundan kalkıp yatarak yükü yaklaştırır ya da uzaklaştırır.
Kule vinç çeşitleri nelerdir?
Sahada karşılaşılan dört tip şunlardır:
- Şapkalı kule vinç (hammerhead): Yatay bomu, kulenin tepesindeki kule başına bağlanan gergi çubuklarıyla yukarıdan taşınan üstten dönen vinçtir.
- Şapkasız kule vinç (flat-top): Kule başı ve gergi çubukları olmayan, yatay bomu kendi kesitiyle taşıyan üstten dönen vinçtir.
- Eğilebilir bomlu kule vinç (luffing jib): Bomu bir ucundan mafsallı olan ve halatla ya da hidrolikle kaldırılıp yatırılan üstten dönen vinçtir.
- Kendi kendine kurulan kule vinç (self-erecting): Katlanmış hâlde tek parça gelen ve kendi mekanizmasıyla açılan alttan dönen küçük vinçtir.
Üreticiler de ürünlerini bu ailelere göre dizer. Potain markasının sahibi Manitowoc, Potain sayfasında üstten dönen kule vinçleri ve kendi kendine kurulan vinçleri ayrı ürün grupları olarak sunar.
Kule vinç tipleri arasındaki farklar nelerdir?
Tipler arasındaki fark kurulumda, çalışırken kapladığı hava sahasında ve çıkabildiği yükseklikte ortaya çıkar.
| Ölçüt | Şapkalı | Şapkasız | Eğilebilir bomlu | Kendi kendine kurulan |
|---|---|---|---|---|
| Dönüş yeri | Üstten | Üstten | Üstten | Alttan |
| Bom | Yatay, arabalı | Yatay, arabalı | Açısı değişir, arabasız | Yatay, çoğunlukla katlanır |
| Tepe yüksekliği | Kule başı kadar fazla | Düşük | Bom kalkınca çok yüksek | Düşük |
| Dönerken taradığı alan | Bom boyu kadar, sabit | Bom boyu kadar, sabit | Bom kaldırılarak küçültülür | Bom boyu kadar, sabit |
| Kurulum | Mobil vinçle, parça sayısı fazla | Mobil vinçle, parçalar daha hafif | Mobil vinçle, daha karmaşık | Yardımcı vinç istemez |
| Yükseltme | Tırmanır, binaya bağlanır | Tırmanır, binaya bağlanır | Tırmanır, binaya bağlanır | Tırmanamaz |
| Malzeme dağıtma hızı | Yüksek | Yüksek | Daha yavaş | Küçük işler için yeterli |
| Uygun şantiye | Açık saha, tek vinç, uzun bom | Çok vinçli saha, yükseklik kısıtı | Dar parsel, bitişik nizam, çok yüksek yapı | Az katlı yapı, kısa süreli iş |
Tablo genel eğilimi gösterir. İki modeli karşılaştırırken üreticinin teknik verisine bakılır.
Dar parselde hangi kule vinç kullanılır?
Dar parselde, bomun komşu arsanın ya da yolun üzerinden geçmesine izin yoksa eğilebilir bomlu vinç kullanılır. Yatay bomlu vinç döndüğünde bom boyu kadar bir daireyi tarar ve bu daire çoğu şehir arsasından büyüktür. Eğilebilir bomlu vinç bomunu kaldırarak bu daireyi küçültür.
Wikipedia'nın Wolffkran maddesi de eğilebilir bomlu vinçleri, bomun komşu alanın üzerinden geçmesinin kısıtlandığı sıkışık şehir şantiyeleri için tasarlanmış vinçler olarak anlatır. Üretici Liebherr, HC-L serisi sayfasında bu vinçlerin çok küçük bir en kısa yarıçapla kulenin dibinden yük alabildiğini ve asansör boşluğu gibi bina içi noktalara da kurulabildiğini belirtir.
Bu tipin bedeli vardır. Yükü yaklaştırmak için koca bomu kaldırmak gerekir; arabalı vinçteki kadar seri çalışılmaz. Mekanizması daha karmaşıktır, kurulumu daha uzun sürer. Çalışma dışı saatlerde bomun hangi açıda bırakılacağı ve rüzgârda serbest dönerken ne kadar alan tarayacağı üretici dokümanında yazar. Komşu yapılarla mesafe bu değere göre kontrol edilir. Rüzgârın etkisini rüzgârda vinç çalışır mı yazısında anlattık.
Parsel dar ama komşu taraf boşsa ya da üzerinden geçiş için izin alınabiliyorsa yatay bomlu vinç yine daha pratik olur.
Çok vinçli şantiyede hangi tip seçilir?
Bomların birbirinin üzerinden geçtiği çok vinçli şantiyede çoğunlukla şapkasız vinç seçilir. Bomları kesişen iki vinçten biri diğerinden yüksekte durmak zorundadır. Şapkalı vinçte alttaki vincin kule başı ve gergi çubukları da hesaba girer; üstteki vinç o kadar daha yükseğe kurulur. Şapkasız vinçte bu fazlalık yoktur, vinçler arasındaki kot farkı küçülür.
Liebherr de Flat-Top EC-B sayfasında kule başı olmayan tasarımın, sıkışık şantiyelerde birden fazla vincin birbirine yakın çalışmasına imkân verdiğini yazar. Her vinç bir bölüm daha alçak kurulursa kule parçası, bağlantı kuşağı ve montaj vinci hesabı da küçülür.
Şapkasız vincin ikinci kazancı montajdadır. Kule başı ve gergi çubukları yoktur, bom parçaları tek tek kaldırılıp eklenebilir. Mobil vincin kaldıracağı en ağır parça hafifler, kanca yüksekliği düşer. Havaalanı yakınında ya da enerji hattı altında yükseklik kısıtı olan sahalarda da aynı nedenle tercih edilir. Montaj sırasının ayrıntısı kule vinç nasıl kurulur ve sökülür yazısındadır.
Çok vinçli sahada tip seçimi işin yarısıdır. Hangi vincin hangi kotta duracağı, kimin kime yol vereceği ve çakışma önleyici sistemin ayarı ayrıca planlanır.
Yüksek yapıda hangi kule vinç seçilir?
Yüksek yapıda üstten dönen vinç seçilir, çünkü tırmanabilen ve binaya bağlanabilen tek aile odur. Wikipedia'nın vinç maddesi kendi kendine kurulan vinçlerin tırmanamadığını ve standart kule vinçlere göre daha düşük kapasiteli olduğunu belirtir.
Üstten dönenler arasında karar şöyle verilir:
- Arsa genişse ve çevrede engel yoksa yatay bomlu vinç. Araba hızlı gidip gelir, kalıp ve demir dağıtımı seri yürür.
- Kule çok yükselecek ve çevre sıkışıksa eğilebilir bomlu vinç. Bom kalkık çalıştığı için komşu yapılara takılmaz.
- Çekirdekli yüksek yapılarda vinç asansör boşluğuna kurulup binayla birlikte yükseltilebilir. Kule kısa kalır, ama iş sonunda vinci çatıdan indirmek ayrı bir plan ister.
Yüksek yapıda vincin tipi kadar binaya nereden bağlanacağı da baştan konuşulur. Bağlantı noktalarına gelen kuvveti binanın statik projecisi kontrol eder.
Az katlı yapıda kendi kendine kurulan vinç yeter mi?
Az katlı ve kısa süreli işlerde kendi kendine kurulan vinç çoğu zaman yeter. Treyler gibi çekilerek gelir, ayaklarını basar, kulesini ve bomunu kendi açar. Mobil vinç beklemez, beton temel istemez. Operatör çoğunlukla yerde, kumandayla çalışır ve yükü yakından görür.
Sınırları bellidir. Kanca yüksekliği ve bom ucundaki yükü küçüktür. Kule döndüğü için tabanın çevresinde, döner şasinin taradığı alan boş kalmalıdır. Açılırken de yer ister; bitişik iki bina arasına sıkışmış bir arsada açılamayabilir. Villa, sıra ev, az katlı blok, çatı yenileme ve cephe işleri bu vincin alanıdır. Daha yüksek ya da daha ağır bir iş çıktığında o gün için mobil vinç çağrılır. İki makinenin hangi koşulda öne geçtiğini mobil, paletli ve kule vinç karşılaştırması yazısında anlattık.
Kule vinç seçerken hangi ölçütlere bakılır?
Kule vinç seçerken dört değere bakılır: bom uzunluğu, bom ucundaki yük, en yüksek yük ve serbest yükseklik.
- Bom uzunluğu. Vincin yeri vaziyet planına işaretlenir, bom boyu kadar bir daire çizilir. Yapının bütün köşeleri, demir ve kalıp stok sahası, tırın yanaşıp malzeme indireceği nokta bu dairenin içinde kalmalıdır.
- Uç yükü. Vincin bom ucunda kaldırabildiği yüktür. Şantiyenin en uzak köşesine gidecek en ağır parça, yani dolu beton kovası, kalıp panosu ya da demir paketi bu değerle karşılaştırılır. Kanca bloğu ve sapan ağırlığı yüke eklenir.
- En yüksek yük. Vincin kuleye yakın kaldırabildiği en ağır yüktür. Ağır parçaların indirileceği yer kuleye yakın planlanabiliyorsa işe yarar.
- Serbest yükseklik. Vincin binaya bağlanmadan çıkabildiği kanca yüksekliğidir. Yapının son kotu, üzerine kalıp, yük ve sapan payı eklenerek hesaplanır. Serbest yükseklik yetmiyorsa bağlantı kuşakları ve tırmanma planlanır.
Bu dört değer vincin yük diyagramından okunur. Diyagramın mantığı mobil vinçtekiyle aynıdır; vinç yük diyagramı nasıl okunur yazısına bakabilirsiniz.
Kâğıt üzerinde uyan vinç için sahaya dönük birkaç soru kalır. Parçaları getirecek tırlar şantiyeye girebiliyor mu? Montaj için gelecek mobil vinç nereye kurulacak, ayaklarını nereye basacak? Bina bittiğinde vinç nasıl sökülecek? Montaj vincinin büyüklüğü için mobil vinç tonajları yazısındaki sınıflara, firmadan teklif isterken verilecek bilgiler için mobil vinç kiralama rehberine bakılabilir. Montaj ve söküm günleri için ayrı bir kaldırma planı hazırlanır.
Seçimde sık yapılan hatalar
- Vinci adındaki en yüksek yüke göre seçmek. O yük kulenin dibinde geçerlidir. Demir stok sahası bomun ucundaysa vinç her pakette sınırlayıcıya takılır.
- Bomu gereğinden uzun tutmak. Uzun bom uç yükünü düşürür, karşı ağırlığı ve temele gelen kuvveti büyütür. Bom, taranması gereken alan kadar seçilir.
- Komşu parseli sona bırakmak. Yatay bomlu vinç kurulduktan sonra komşunun üzerinden geçiş sorunu çıkarsa geriye bomu kısaltmak ya da vinci değiştirmek kalır.
- Sökümü düşünmemek. Vinç kurulurken boş olan arsa, iş bittiğinde bina ve peyzajla doludur. Söküm vincinin duracağı yer ilk gün belirlenir.
- Küçük vinci büyük işe zorlamak. Kendi kendine kurulan vinç ucuz ve hızlı görünür. Yapı planlanandan yüksek çıkarsa vinç yarı yolda değiştirilir.
- Zemini vinç tipinden bağımsız sanmak. Her tipin temele ya da ayaklara aktardığı kuvvet farklıdır. Ayakla çalışan küçük vinçlerde de zemin kontrol edilir; mantığı vinç destek ayakları ve zemin hazırlığı yazısındadır.
Bu yazı genel bilgi verir; belirli bir şantiye için vinç seçimi yerine geçmez. Bom ucundaki yük, serbest yükseklik, bağlantı aralıkları, rüzgâr sınırları ve çalışma dışı bom konumu vincin üretici dokümanından alınır. Temel, bina bağlantısı ve vinçlerin birbirine göre yerleşimi konusunda kararı projenin yetkili mühendisi verir.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
Kaç çeşit kule vinç vardır?
Sahada dört ana tip görülür: şapkalı (hammerhead), şapkasız (flat-top), eğilebilir bomlu (luffing jib) ve kendi kendine kurulan (self-erecting) kule vinç. İlk üçü üstten dönen, dördüncüsü alttan dönen vinçtir.
Şapkalı ve şapkasız kule vinç arasındaki fark nedir?
Şapkalı vinçte bomu yukarıdan tutan gergi çubuklarının bağlandığı bir kule başı vardır. Şapkasız vinçte bu parça yoktur, bom kendi kesitiyle taşır. Şapkasız vinç daha alçak durur, daha az parçayla kurulur ve başka bir vincin altında ya da üstünde çalışmaya daha uygundur.
Eğilebilir bomlu kule vinç ne zaman seçilir?
Bomun komşu parselin, yolun ya da başka bir yapının üzerinden geçmesine izin verilmediğinde seçilir. Bom kaldırıldığında dönüş yarıçapı küçülür ve vinç kendi arsasının içinde kalarak döner.
Üstten dönen ve alttan dönen kule vinç farkı nedir?
Üstten dönen vinçte kule sabittir, yalnızca tepedeki bom ve karşı bom döner. Alttan dönen vinçte dönüş mekanizması tabandadır ve kule bomla birlikte döner. Alttan dönenler küçük, çoğunlukla kendi kendine kurulan vinçlerdir.
Kendi kendine kurulan kule vinç hangi işlerde kullanılır?
Müstakil konut, az katlı blok, çatı ve tadilat gibi kısa süreli ve alçak işlerde kullanılır. Yardımcı vinç istemeden açılır, çoğunlukla yerden kumandayla çalışır. Yapı yükseldikçe ve yük ağırlaştıkça yetersiz kalır.
Kule vinç seçerken uç yükü ne demek?
Uç yükü, vincin bomun en ucunda kaldırabildiği yüktür. Şantiyenin en uzak köşesine gidecek en ağır parça bu değerle karşılaştırılır. Vincin kuleye yakın kaldırdığı en yüksek yük, uzak köşe için bir şey söylemez.
Bu yazı yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır. Yayın sorumluluğu Gelişim Mimarı'na aittir.
Yazıları nasıl hazırlıyoruz: yayın ilkeleri
Bu yazı şu rehberlerin parçasıdır: Kule Vinç Nedir? Türleri, Parçaları ve Nasıl Kurulur?


