BlogSektör gündemi6 dk okuma
Mobil Vinç Karayolunda Nasıl Gider? Özel İzin Belgesi
Gelişim MimarıGüncelleme:

İçindekiler
Mobil vinç, ölçüleri ve ağırlığı yasal sınırlar içindeyse karayolunda diğer araçlar gibi seyreder. Çok dingilli vinçlerin çoğu yüksüz hâlde de bu sınırları aşar ve yola Karayolları Genel Müdürlüğünden alınan Özel İzin Belgesi ile çıkar. Lowbedle taşınan vinç parçaları ve iş makineleri için ayrı bir belge, Özel Yük Taşıma İzin Belgesi gerekir.
İki belge sahada sık karıştırılır. Ayrım basittir: sınırı aşan şey aracın kendisiyse Özel İzin Belgesi, aracın üzerindeki yükse Özel Yük Taşıma İzin Belgesi alınır.
Mobil vinç neden normal araç gibi yola çıkamaz?
Çünkü büyük vinçlerin ağırlığı Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin 128. maddesindeki sınırları aşar. Yönetmeliğe göre tek parça motorlu araçta tabloda yazan en yüksek toplam ağırlık dört dingilde 32 ton, tahrikli tek dingilde sınır 11,5 tondur. Sektör yayını KHL'nin aktardığına göre her yol tipi vinçler Avrupa ana karasının çoğu pazarında dingil başına 12 ton kuralına göre tasarlanır.
Beş dingilli bir vinç bu hesapla hem dingil sınırını hem toplam ağırlık sınırını geçer. Sınırların ayrıntısı ve başka ülkelerle karşılaştırması Türkiye'de dingil ve ağırlık sınırları yazısındadır.
Kamyon şasisine monte edilmiş küçük vinçler ve hiyap vinçler sınırların içinde kalabilir. Bu araçlar için belirleyici olan tescil belgesindeki azami yüklü ağırlık ve aracın gerçek ölçüleridir.
Özel İzin Belgesi nedir, kimler alır?
Özel İzin Belgesi, yüksüz hâlde ölçüleri aşan araçların trafiğe çıkışı için düzenlenen belgedir. Karayolları Genel Müdürlüğünün sık sorulan sorular sayfası belgeyi şöyle tarif eder: tescilli ya da tescilsiz olup, yüksüz olarak 128. maddenin birinci fıkrasındaki ölçülerden en az birini aşan araç, yarı römorklu araç, katar, iş makineleri ve benzerlerinin karayolunda trafiğe çıkışı için düzenlenir.
Mobil vinç bu tanımın tam ortasındadır. Yönetmeliğin kendisi de bu belgeyi zorunlu kılar. Kurumun yayımladığı 128. madde metnine göre bu zorunluluk aracın karayolu uygunluk belgesine ve trafik belgesine işlenir.
İş makinesi olarak tescil edilen vinçlerde ek bir halka vardır. Tescil yönetmeliğine göre iş makinesinin karayolunda sürülmesi, tescil belgesine ekli trafiğe çıkış izin belgesinin tescili yapan kuruluşça onaylanmasına bağlıdır. Bu izin verilirken zorunlu mali sorumluluk sigortası ve Karayolları Genel Müdürlüğü özel izni aranır. Tescil tarafı vinç iş makinesi mi, araç mı yazısında anlatılıyor.
Özel Yük Taşıma İzin Belgesi ne zaman gerekir?
Yük, araca yüklendiğinde ağırlık ya da boyut sınırını aşıyorsa ve bölünerek taşınamıyorsa gerekir. Karayolları Genel Müdürlüğü bu belgeyi ağırlık ve boyutları bakımından başka yolla taşınması mümkün olmayan yükler için, 2918 sayılı Kanun'a dayanarak düzenlediğini belirtir. Aynı sayfaya göre belge geçerlik süresi içinde bir taşıma ve gidiş yönü için geçerlidir.
Vinç firması bu belgeyle şu işlerde karşılaşır: paletli vinç gövdesinin, bom bölümlerinin, büyük denge ağırlığı bloklarının ya da bir ekskavatörün lowbedle taşınması. Lowbed tarafının ayrıntısı lowbed nedir yazısındadır.
| Özel İzin Belgesi | Özel Yük Taşıma İzin Belgesi | |
|---|---|---|
| Sınırı aşan | Aracın ya da iş makinesinin kendisi (yüksüz) | Aracın üzerindeki bölünemeyen yük |
| Tipik örnek | Çok dingilli mobil vincin kendi yürüyerek sahaya gitmesi | Paletli vinç gövdesinin lowbedle taşınması |
| Düzenleyen | Karayolları Genel Müdürlüğü | Karayolları Genel Müdürlüğü |
| Başvuru | e-Devlet | e-Devlet |
| Kapsam | Belgede yazan araç ve koşullar | Bir taşıma ve gidiş yönü |
Başvuru nasıl yapılır?
Başvuru e-Devlet kapısındaki Özel Yük Taşıma İzin Belgesi / Özel İzin Belgesi Başvurusu hizmetinden yapılır. Hizmetin tüzel kişiler için ayrı, kamu kurumları, yabancı firmalar ve şahıs firmaları için ayrı girişi vardır.
Sürecin gördüğümüz adımları şöyledir:
- Aracın ve yükün bilgilerini hazırlayın. Kurumun bölge müdürlüğü hizmet standardı başvuruda aracın tescil belgesindeki teknik bilgileri, yükün ağırlığını ve boyutlarını arar.
- Güzergâhı belirleyin. Çıkış ve varış noktası ile kullanılacak yollar başvuruda yer alır. Güzergâh değişirse belge de değişir.
- Harcı yatırın. Tutarlar her yıl güncellenir; güncel tutar için kurumun harç tutarları sayfasına bakın.
- Başvuruyu e-Devlet üzerinden gönderin ve sonucunu aynı yerden takip edin.
- Belgedeki şartları okuyun. Destek aracı, hız, saat ve güzergâh şartları belgede yazar; sürücü ve operatör bunları yola çıkmadan bilmelidir.
- Belgeyi araçta bulundurun. Denetimde belge ile aracın ve yükün ölçüleri karşılaştırılır.
Başvurunun ne kadar sürede sonuçlandığını resmî kaynakta doğrulayamadık. Süre güzergâha ve yükün büyüklüğüne göre değişir; iş tarihi verilirken bu belirsizlik hesaba katılmalıdır.
Refakat aracı ne zaman gerekir?
Araç belirli bir genişliği ya da uzunluğu aştığında gerekir. Karayolları Genel Müdürlüğünün açıklamasına göre genişliği 3 metreyi ya da uzunluğu 22 metreyi aşan veya yükü arkadan taşan araçlarda destek aracı şarttır. Bölünmüş yollarda aracın arkasında, iki yönlü yollarda hem önünde hem arkasında bulunur.
Destek aracının donanımı ve ek güvenlik önlemleri izin belgesinde yazar. Yönetmelik ayrıca taşıma sırasında yol, köprü ve sanat yapılarının durumunun göz önünde tutulmasını ve belirlenen güzergâhta gerekli güvenlik tedbirlerinin alınmasını ister.
Hangi parçalar sökülerek taşınır?
Vincin dingil yükünü düşürmek için üzerinden alınabilen ağır parçalar sökülür ve ayrı araçla gönderilir. En sık sökülenler şunlardır:
- Denge ağırlıkları. Vincin yol ağırlığını en çok etkileyen kalemdir. Ne işe yaradığı vinç denge ağırlığı nedir yazısında anlatılıyor.
- Ek bom ve kafes uzatmalar. Uzunluğu ve öne binen ağırlığı azaltmak için sökülür. Bom türleri için vinç bomu nedir yazısına bakabilirsiniz.
- Kanca bloğu. Büyük bloklar ayrı taşınır.
- Destek ayağı pabuçları ve yardımcı ekipman. Takozlar, plakalar ve sapanlar ek araca yüklenir.
Hangi parçayla hangi dingil yükünün oluştuğu üreticinin yol durumu tablosunda yazar. Parçaların ayrı taşınması işin toplam maliyetini ve süresini artırır. KHL'nin aynı incelemesinde bir üretici yöneticisi, ayrı taşınan denge ağırlığının düzenli olarak yalnızca 100 tonun üzerindeki dört dingilli vinçlerde görüldüğünü söyler; bu, Avrupa pazarına ilişkin bir gözlemdir.
Köprü ve yol kısıtları nasıl öğrenilir?
Kesin bilgi izin belgesinden ve ilgili bölge müdürlüğünden öğrenilir. İzin, belirli bir güzergâh için verilir; güzergâh üzerindeki köprü ve geçitlerin taşıma durumu bu değerlendirmenin parçasıdır.
Belediye sınırları içindeki yollar ve köprüler ayrı bir konudur. Şehir içi güzergâhta hangi kurumdan izin alınacağını resmî kaynakta doğrulayamadık; iş şehir içindeyse ilgili belediyeye de sorulmalıdır.
Firmanın kendi yapacağı kontrol de vardır: yükseklik kısıtlı alt geçitler, dar dönüşler, şantiye girişindeki eğim ve zemin. Bunlar saha keşfi sırasında not edilir.
Yola çıkmadan önce ne kontrol edilir?
İzin belgesi alınmış olsa da son kontrol firmanındır. Aşağıdaki liste mevzuat özeti değil, saha pratiğidir:
- İzin belgesi, tescil belgesi ve sigorta poliçesi araçta mı?
- Vincin o günkü durumu belgede yazan ağırlık ve ölçülerle aynı mı? Üzerinde bırakılan bir denge ağırlığı bloğu, belgedeki değerlerle uyumsuzluk yaratır.
- Bom yol konumunda ve kilitli mi, kanca bloğu sabitlenmiş mi, destek ayakları tam içeride mi?
- Destek aracının sürücüsü güzergâhı, durulacak noktaları ve haberleşme yolunu biliyor mu?
- Sökülen parçaları taşıyan araç vinçle aynı saatte sahada olacak mı? Ağırlıklar gelmeden vinç çalışamaz.
- Operatörün sürücü belgesi aracı karayolunda sürmeye uygun mu? Belgeler vinç operatörü belgesi nasıl alınır yazısındadır.
Bu alanda ne değişiyor?
Özel izin mevzuatı değişim sürecindedir. 2918 sayılı Kanun'un güncel metninde, özel yüklerin taşınması ile trafiğe çıkışları özel izne bağlı araçlara verilecek iznin usul ve esaslarının Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığınca yönetmelikle belirleneceği yazar. Bu yönetmeliğin yürürlüğe girip girmediğini doğrulayamadık. Başvurudan önce Karayolları Genel Müdürlüğünün güncel duyurularına bakın.
Bize göre izin sürecinin öngörülebilir olması, vinç firması için sınırın kaç ton olduğundan daha önemlidir. Sektörün bu başlıktaki beklentilerini vinç sektörünün çözüm bekleyen sorunları yazısında topladık.
Kaynaklar
- Karayolları Genel Müdürlüğü: Sık sorulan sorular (Özel İzin Belgesi, Özel Yük Taşıma İzin Belgesi)
- Karayolları Genel Müdürlüğü: Karayolları Trafik Yönetmeliği 128. maddesi
- e-Devlet: Özel Yük Taşıma İzin Belgesi / Özel İzin Belgesi Başvurusu
- Karayolları Genel Müdürlüğü: Harç Tutarları
- Karayolları Genel Müdürlüğü: Hizmet Standartları (18. Bölge)
- Mevzuat Bilgi Sistemi: Karayolları Trafik Yönetmeliği
- Mevzuat Bilgi Sistemi: 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu
- Resmî Gazete: Karayolları Trafik Yönetmeliğinde Değişiklik (17 Nisan 2015)
- Mevzuat Bilgi Sistemi: Araçların Satış, Devir ve Tescil Hizmetlerinin Yürütülmesi Hakkında Yönetmelik
- KHL: A look at the four, five and six axle all terrain crane market
Sık sorulan sorular
Mobil vinç için özel izin belgesi gerekir mi?
Vinç yüksüz hâlde Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin 128. maddesindeki ölçü ve ağırlık sınırlarından en az birini aşıyorsa gerekir. Sınırların içinde kalan küçük vinçler için bu belge aranmaz. Vincin tescil belgesindeki kayıtlar da kontrol edilmelidir.
Özel İzin Belgesi ile Özel Yük Taşıma İzin Belgesi arasındaki fark nedir?
Özel İzin Belgesi, yüksüz hâlde ölçüleri aşan araç ve iş makinelerinin trafiğe çıkışı için düzenlenir. Özel Yük Taşıma İzin Belgesi ise ağırlığı ya da boyutu sınırı aşan ve başka yolla taşınamayan yükler için verilir.
Özel izin belgesi nereden alınır?
Belgeleri Karayolları Genel Müdürlüğü düzenler. Başvuru e-Devlet kapısındaki Özel Yük Taşıma İzin Belgesi ve Özel İzin Belgesi başvuru hizmetinden yapılır. Harç tutarları kurumun sayfasında yayımlanır.
Refakat aracı ne zaman zorunludur?
Karayolları Genel Müdürlüğünün açıklamasına göre genişliği 3 metreyi ya da uzunluğu 22 metreyi aşan veya yükü arkadan taşan araçlarda destek aracı gerekir. Bölünmüş yolda arkada, iki yönlü yolda hem önde hem arkada bulunur.
Vincin denge ağırlığı neden ayrı taşınır?
Denge ağırlığı vincin üzerindeyken dingil yükleri artar. Ağırlıklar sökülüp ayrı bir araca yüklendiğinde vinç daha düşük dingil yüküyle yola çıkar. Hangi parçanın sökülerek gidileceği üreticinin yol durumu tablosunda yazar.
İzinsiz yola çıkan vince ne olur?
Yönetmeliğe göre izin almadan ya da izin şartlarına uymadan karayoluna çıkan araç trafikten men edilir ve idari para cezası uygulanır. Güncel tutar için ilgili kurumun sayfasına bakılmalıdır.
Bu yazı yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır. Yayın sorumluluğu Gelişim Mimarı'na aittir.
Yazıları nasıl hazırlıyoruz: yayın ilkeleri
Bu yazı şu rehberlerin parçasıdır: Vinç Sektörünün Çözüm Bekleyen Sorunları ve Öneriler


