İçeriğe geç

BlogSektör gündemi6 dk okuma

Vinç Sektörünün Çözüm Bekleyen Sorunları ve Öneriler

Gelişim MimarıGüncelleme:

Vinç Sektörünün Çözüm Bekleyen Sorunları ve Öneriler
İçindekiler

Vinç ve iş makinesi kiralama sektörünün çözüm bekleyen sorunları iki gruptur. Birincisi mevzuattan doğan ve kaynağı gösterilebilen konulardır: özel izin süreci, iki ayrı tescil yolu ve operatör belgelerinin çokluğu. İkincisi sektörde sık dile getirilen yapısal dertlerdir: uzun ödeme vadeleri, operatör bulma zorluğu, yedek parça ve döviz, fiyat rekabeti.

Bu iki grubu ayrı tutuyoruz. İlk gruptaki her başlığın dayanağı resmî metinlerdedir ve ilgili yazıda kaynağıyla anlatılmıştır. İkinci gruptaki başlıklar için elimizde ölçüm yoktur; bunları sektörde sık dile getirilen konular olarak yazıyoruz. Öneriler de iki düzeydedir: firmanın bugün kendi yapabileceği ve ancak kurumların ya da sektörün birlikte çözebileceği.

Sorunlara toplu bakış

Sorun Türü Firmanın elinde olan Ortak çözüm gerektiren
Özel izin süreci Mevzuat kaynaklı Erken başvuru, hazır makine dosyası Süreli ve öngörülebilir izin düzeni
Sınırların vince uymaması Mevzuat kaynaklı Sökülecek parçaların planı Vinçlere özgü açık kural
İki ayrı tescil yolu Mevzuat kaynaklı Makine başına belge kontrolü Tek ve açık rehber
Operatör belgelerinin çokluğu Mevzuat kaynaklı Operatör dosyası, belge takibi Makine ve belge eşleştirme tablosu
Uzun ödeme vadeleri Yapısal Yazılı vade, cari takibi Sektörde ortak sözleşme alışkanlığı
Operatör bulma zorluğu Yapısal Firma içi yetiştirme Mesleğe girişi kolaylaştıran eğitim
Yedek parça ve döviz Yapısal Bakım planı, kritik parça stoğu Tedarik ve finansman olanakları
Fiyat rekabeti Yapısal Maliyetini bilmek, kalemleri ayırmak Asgari güvenlik ölçütlerinde uzlaşma

Özel izin süreci neden bu kadar gündemde?

Çünkü çok dingilli mobil vinç için izin istisna değil, olağan durumdur. Karayolları Trafik Yönetmeliği'ne göre tek parça motorlu araçta tabloda yazan en yüksek toplam ağırlık dört dingilde 32 ton, tahrikli tek dingilde sınır 11,5 tondur. Sektör yayını KHL'nin aktardığına göre her yol tipi vinçler Avrupa ana karasının çoğu pazarında dingil başına 12 ton kuralına göre tasarlanır. Bu yapıdaki bir vinç her yola çıkışında sınırın üzerindedir.

Karayolları Genel Müdürlüğü, yüksüz hâlde ölçüleri aşan iş makineleri için Özel İzin Belgesi, sınırı aşan yükler için Özel Yük Taşıma İzin Belgesi düzenler. Sürecin adımları mobil vinç karayolunda nasıl gider yazısındadır.

Sektörde sık dile getirilen şikâyet şudur: vinç işi çoğu zaman bir iki gün önceden gelir, izin ise önceden planlama ister. Fabrikada duran bir hattın ya da devrilmiş bir aracın başına gidecek vinç için bu fark işin kendisini zorlaştırır.

Ne yapılabilir?

  • Firma düzeyinde: Her vinç için yol durumundaki dingil yüklerini, ölçüleri ve sökülecek parçaları içeren bir dosya hazır tutun. Başvuruda istenen bilgiler bu dosyadan çıkar. İzin süresini ve maliyetini teklifte ayrı kalem olarak gösterin.
  • Ortak düzeyde: Bize göre aynı vincin aynı bölgede sık yaptığı hareketler için süreli ve güzergâh grubuna bağlı bir izin düzeni, acil işler için de hızlı başvuru yolu konuşulmaya değer. 2918 sayılı Kanun'un güncel metni, özel izinlerin usul ve esaslarının Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığınca yönetmelikle belirleneceğini söyler. Bu hazırlık, sektörün görüşünü odalar ve dernekler üzerinden yazılı olarak iletmesi için uygun zemindir.

Sınırlar vince neden uymuyor?

Çünkü ağırlık tablosu yük taşıyan araçlara göre kurulmuştur. Tabloda tek parça araç satırları dört dingilde biter; beş ve daha çok dingil katarlar için yazılmıştır. Sahada duyulan "dört dingile kadar izin var, beşe yok" sözü buradan gelir ve bu hâliyle doğru değildir: dingil sayısı yasak değildir, tabloda karşılığı yoktur. Ayrıntı ve başka ülkelerle karşılaştırma Türkiye'de dingil ve ağırlık sınırları yazısındadır.

Sınırların gerekçesi yol ve köprülerin korunmasıdır ve bu gerekçe haklıdır. Sektörün itirazı sınırın varlığına değil, yapısı gereği sınırı aşan bir makine sınıfında her çıkışın izin sürecine bağlanmasınadır.

Ne yapılabilir?

  • Firma düzeyinde: Denge ağırlığı ve ek bom gibi parçaların hangi işte sökülüp ayrı araçla gideceğini önceden planlayın. Ek aracın maliyetini teklife koyun.
  • Ortak düzeyde: Bize göre mobil vinçler için dingil sayısına göre tanımlanmış, köprü ve yol sınıfına bağlı ayrı bir çerçeve, hem kurumun hem firmanın işini kolaylaştırır. Bunun teknik hesabını yapacak olan yol idaresidir; sektörün katkısı makine verilerini düzenli sunmaktır.

Tescil ve belge karmaşası nereden kaynaklanıyor?

Aynı işi yapan iki vincin iki ayrı yoldan tescil edilebilmesinden kaynaklanır. 2918 sayılı Kanun özel ve tüzel kişilere ait iş makinelerinin odalarca tescil edilmesini öngörür. Tescil yönetmeliği ise seyyar vinçleri özel amaçlı araçlar arasında sayar. Ayrımın sonuçları vinç iş makinesi mi, araç mı yazısındadır.

Sonuç şudur: filosunda farklı yapıda vinçler olan bir firma farklı tescil belgeleri, farklı muayene düzenleri ve farklı belge takipleriyle uğraşır. Bunların üzerine iş güvenliği mevzuatından doğan periyodik kontrol eklenir.

Ne yapılabilir?

  • Firma düzeyinde: Her makine için tek sayfalık bir kimlik kartı tutun: tescil türü ve kuruluşu, sigorta poliçeleri ve bitiş tarihleri, muayene ve periyodik kontrol tarihleri, varsa özel izin kaydı. Tarihleri takvime bağlayın.
  • Ortak düzeyde: Bize göre ilgili kurumların ortak hazırlayacağı, vinç türüne göre "hangi tescil, hangi sigorta, hangi muayene" sorusunu cevaplayan tek bir rehber bu karmaşayı büyük ölçüde giderir.

Operatör belgelerinde sorun ne?

Belge türlerinin çokluğu ve eşleştirmenin dağınıklığı. Operatör için üç ayrı belge türü vardır: Millî Eğitim Bakanlığının yönergesine göre verilen operatörlük belgesi, karayolu için G sınıfı sürücü belgesi ve MYK'nın zorunluluk listesindeki mesleklerde mesleki yeterlilik belgesi. Ayrıntı vinç operatörü belgesi nasıl alınır yazısındadır.

Kurs programlarının adları yıllar içinde değişmiş, zorunluluk listesi tebliğlerle genişlemiştir. İşveren, elindeki operatörün belgesinin yeni aldığı makineyi kapsayıp kapsamadığını çoğu zaman birkaç kurumun sayfasına bakarak anlar.

Ne yapılabilir?

  • Firma düzeyinde: Operatör dosyasında belge türünü, kapsadığı makineyi ve tarihini tutun. Yeni makine alırken belge uyumunu satın alma kararının parçası yapın.
  • Ortak düzeyde: Bize göre makine türü ile aranan belgeyi karşılıklı gösteren resmî bir eşleştirme tablosu ve eski belgelerin yeni programlardaki karşılığını açıklayan bir duyuru, soru işaretlerinin çoğunu kaldırır.

Sektörde sık dile getirilen yapısal sorunlar neler?

Bu bölümdeki dört başlık mevzuata değil piyasanın işleyişine dayanır. Rakam vermiyoruz, çünkü elimizde doğrulanmış veri yoktur.

Uzun ödeme vadeleri. Vinç firması işi bugün yapar, yakıtı, operatörü ve nakliyeyi bugün öder; tahsilat ise aylar sonraya kalabilir. Sektörde sık dile getirilen sıkıntı, vadenin iş başlamadan konuşulmaması ve iş bittikten sonra uzamasıdır.

  • Ne yapılabilir? Vadeyi teklifte ve sözleşmede yazın. Puantajı iş bitiminde aynı gün imzalatın, faturayı bekletmeyin. Müşteri bazında açık hesap sınırı belirleyin. Düzenin nasıl kurulacağı tahsilat ve cari takibi yazısındadır.

Operatör bulma zorluğu. Deneyimli operatörün az, yetişme süresinin uzun olduğu sektörde yaygın bir görüştür. Belge almak işin başlangıcıdır; yük diyagramını okuyan, sahayı tanıyan operatör yıllar içinde yetişir.

  • Ne yapılabilir? Yardımcı operatör ve sapancı olarak başlayanlara firma içinde yol tanımlayın, belge masrafını üstlenin. Operatörlü kiralamada operatörün sorumluluğunu yazılı hâle getirin. Ortak düzeyde, meslek liseleri ve kurslarla sahada uygulama imkânı sunan iş birlikleri kalıcı çözümün parçasıdır.

Yedek parça ve döviz. İthal makine ve parçada kur ile tedarik süresi maliyeti doğrudan etkiler. Sektörde sık anlatılan durum, küçük bir parçanın gecikmesi yüzünden makinenin haftalarca yatmasıdır.

  • Ne yapılabilir? Arıza beklemek yerine bakım takibini plana bağlayın. Sık değişen ve gecikince makineyi durduran parçaları stokta tutun. Uzun süreli sözleşmelerde kur farkının nasıl ele alınacağını yazın.

Fiyat rekabeti. Fiyatın tek ölçüt hâline geldiği işlerde bakım, sigorta ve operatör niteliği gibi görünmeyen kalemlerden kısılması sektörde sık dile getirilen bir kaygıdır.

  • Ne yapılabilir? Önce kendi maliyetinizi bilin; makine doluluk oranı bu hesabın başlangıcıdır. Teklifte nakliye, izin, operatör ve bekleme kalemlerini ayrı gösterin. Müşteriye periyodik kontrol raporu ve sigorta poliçesi gibi belgeleri kendiliğinden sunun; bu, fiyat dışındaki farkı görünür kılar.

Bu sorunlar nasıl dile getirilmeli?

Belgeyle, ölçüyle ve doğru muhataba. Sırası şöyle olabilir:

  1. Kayıt tutun. İzin başvurusunun tarihi, sonuçlandığı tarih, kaçan ya da geciken iş. Tek tek firmaların kaydı birleşince tablo ortaya çıkar.
  2. Sorunu tek cümleyle tanımlayın. "İzinler zor" yerine "şu tür iş için başvuru şu kadar sürüyor, işin süresi şu" demek karşı tarafın işini kolaylaştırır.
  3. Öneriyle gidin. Kurum, sorunla birlikte uygulanabilir bir öneri gördüğünde değerlendirme daha hızlı olur.
  4. Doğru kanalı kullanın. İzin için Karayolları Genel Müdürlüğü, tescil için odalar, belgeler için Millî Eğitim Bakanlığı ve Mesleki Yeterlilik Kurumu. Ortak talepler oda meslek komiteleri ve sektör dernekleri üzerinden yazılı iletilir.
  5. Takip edin. Mevzuat taslakları görüşe açıldığında süresi içinde yazılı görüş verin.

Kaynaklar

Sık sorulan sorular

Vinç sektörünün en büyük sorunu nedir?

Tek bir cevabı yoktur ve elimizde bunu sıralayan bir ölçüm de yoktur. Sektörde sık dile getirilen başlıklar özel izin süreci, belge çokluğu, uzun ödeme vadeleri, operatör bulma zorluğu, yedek parça maliyeti ve fiyat rekabetidir.

Mobil vinçler neden sürekli özel izin almak zorunda?

Çok dingilli vinçler yüksüz hâlde de Karayolları Trafik Yönetmeliği'ndeki dingil ve toplam ağırlık sınırlarını aşar. Bu durumda Karayolları Genel Müdürlüğünden Özel İzin Belgesi alınması zorunludur.

Vinç firması izin sürecinde ne yapabilir?

Her makinenin yol durumundaki ağırlık ve ölçülerini hazır tutabilir, başvuruyu iş tarihinden önce planlayabilir, izin süresini ve maliyetini teklifte ayrı kalem olarak gösterebilir.

Operatör bulma zorluğu nasıl hafifletilir?

Firma içinde yardımcı operatör yetiştirmek, belge masraflarını üstlenmek, makine başına sorumluluk tanımlamak ve operatör dosyasını düzenli tutmak sık başvurulan yollardır. Kalıcı çözüm mesleğe girişi kolaylaştıran eğitim programlarıdır.

Uzun vadeye karşı ne yapılabilir?

Vade teklifte ve sözleşmede yazılı hâle getirilmeli, iş bitiminde puantaj aynı gün imzalatılmalı, fatura geciktirilmemeli ve cari hesap düzenli izlenmelidir. Müşteri bazında risk sınırı koymak da işe yarar.

Bu sorunlar için kime başvurulur?

Mevzuatla ilgili konularda muhatap ilgili kamu kurumudur: izin için Karayolları Genel Müdürlüğü, tescil için odalar, belgeler için Millî Eğitim Bakanlığı ve Mesleki Yeterlilik Kurumu. Ortak talepler için odalar ve sektör dernekleri uygun kanaldır.

Bu yazı yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır. Yayın sorumluluğu Gelişim Mimarı'na aittir.

Yazıları nasıl hazırlıyoruz: yayın ilkeleri

Sektör gündemi: konunun devamı

PaylaşWhatsAppLinkedInX

İlgili yazılar

Teklif formu · 8 soru

Konuyu kendi filonuz üzerinden konuşalım

  • Talep takibinizdeki üç açık nokta
  • Teklife girecek kalemlerin önerisi
  • Görüşmenin ardından kalem kalem yazılı teklif
WhatsApp'tan yazın