BlogCRM ve ERP6 dk okuma
İş Makinesi Bakım Takibi Nasıl Yapılır? Basit Takip Düzeni
Gelişim MimarıGüncelleme:

İçindekiler
İş makinesi bakım takibi, her makine için dört şeyin tek yerde tutulmasıdır: güncel çalışma saati, bir sonraki bakımın ne zaman geleceği, arıza ve onarım geçmişi, belgelerin geçerlilik tarihleri. Takibin amacı kayıt biriktirmek değil, bakımı ve belge yenilemeyi makine işe çıkmadan önce görmektir. Küçük bir park için bir tablo ve haftalık on dakikalık bir kontrol yeterlidir.
Bakımın kendisi, yani hangi parçaya nasıl bakılacağı ve periyodik kontrolün ne olduğu ayrı bir konudur. Onu vinç bakımı ve periyodik kontrol yazısında anlattık. Burada yalnızca takip düzenine bakıyoruz: neyi, nereye, kim yazar?
Bakım takibi neden aksar?
Kiralama firmalarında bakımın aksamasının nedeni çoğu zaman bilgisizlik değildir. Herkes yağın değişmesi gerektiğini bilir. Aksayan şey takiptir.
Sık görülen durum şöyledir. Bakım bilgisi ustanın aklındadır. Son bakımın ne zaman yapıldığı kaputun içine yapıştırılmış bir etikette yazar. Makine iyi iş bulmuştur, kimse durdurmak istemez. Bakım bir hafta ertelenir, sonra bir hafta daha. Sonunda makine sahada, müşterinin işinin ortasında durur.
İkinci sık durum belgelerdir. Sigortanın, muayenenin ya da periyodik kontrolün süresi dolmuştur ve bunu ilk fark eden, şantiye girişinde belge soran müşterinin güvenlik görevlisidir.
İkisinin de çözümü aynıdır: bilgi kişiden ve makinenin üstündeki etiketten çıkarılıp herkesin baktığı tek bir yere yazılır.
Makine kartında neler bulunur?
Her makinenin bir kartı olur. Kart kâğıt dosya, tablo satırı ya da yazılımdaki bir kayıt olabilir; içeriği değişmez.
| Bölüm | İçerik | Kim günceller |
|---|---|---|
| Kimlik | Makine kodu, marka, model, seri numarası, model yılı, plaka ya da tescil | İlk kayıtta ofis |
| Çalışma saati | Sayaçtaki son değer ve okunduğu tarih | Operatör bildirir, ofis yazar |
| Bakım planı | Kılavuzdaki bakım aralıkları, son bakım, bir sonraki bakımın saati ve tahmini tarihi | Bakım sorumlusu |
| Bakım geçmişi | Yapılan her bakım: tarih, saat, yapılan iş, kullanılan parça, yapan kişi | Bakım sorumlusu |
| Arıza geçmişi | Her arıza: belirti, neden, onarım, maliyet, duruş süresi | Bakım sorumlusu |
| Belgeler | Periyodik kontrol, sigorta, muayene ve diğer belgelerin bitiş tarihleri | Ofis |
| Ek donanım | Makineyle birlikte izlenen ataşman ve kaldırma aparatları | Ofis |
Makine kodu önemlidir. Aynı modelden iki makine varsa "sarı ekskavatör" tarifi kayıtları karıştırır. Kod makinenin üzerine de yazılır.
Çalışma saati neden takibin temelidir?
Üreticiler bakım aralıklarını çoğunlukla çalışma saati üzerinden verir. Saat bilinmiyorsa bakımın ne zaman geleceği de bilinmez. İngiltere'nin iş güvenliği kurumu HSE, iş ekipmanlarının bakımına ilişkin rehberinde hangi parçaların bakım gerektirdiği, bakımın türü ve sıklığı konusunda yol göstericinin üreticinin talimatları olduğunu belirtir.
Saatin düzenli yazılması için üç basit kural yeter:
- Tek bir okuma günü belirleyin. Her makinenin sayacı haftada bir, aynı gün okunur.
- Okumayı işin doğal akışına bağlayın. Operatörlü işlerde sayaç değeri puantaj formuna yazılır. Form zaten her iş için ofise gelir.
- Operatörsüz kiralamada teslimde ve iadede yazın. Uzun kiralamalarda müşteriden ay içinde sayaç fotoğrafı istenir.
Saat yazıldıktan sonra sorulacak soru tektir: bir sonraki bakıma kaç saat kaldı ve makine bu tempoyla ona ne zaman ulaşır? Cevap bir tarihtir ve o tarih iş takvimine işlenir.
Az çalışan makinelerde saat tek başına yetmez. Yağ ve hortum gibi parçalar makine dursa da yaşlanır. Kılavuzda takvim süresi de veriliyorsa, hangisi önce doluyorsa o esas alınır.
Periyodik bakım nasıl planlanır?
Bakım, makine boşken yapılır. Bunun için bakımın yaklaştığını işi vermeden önce görmek gerekir.
- Eşik belirleyin. Bakıma belirli bir saat kala makine "bakım yaklaşıyor" olarak işaretlenir. Eşiği makinenin haftalık çalışma temposuna göre siz belirlersiniz.
- Uzun işten önce bakın. Makineye haftalarca sürecek bir iş yazılacaksa, bakım o sürenin içine düşüyor mu? Düşüyorsa ya önceden yapılır ya da müşteriyle sahada bakım günü kararlaştırılır.
- Parçayı önceden hazırlayın. Filtre ve yağ bakım günü aranmaz. Sık kullanılan sarf malzemesi için küçük bir stok ve liste tutulur.
- Bakımı takvime iş gibi yazın. Bakım günü takvimde boş gün gibi görünürse o güne iş verilir.
- Yapılanı aynı gün kaydedin. Tarih, sayaç saati, yapılan işler, kullanılan parçalar ve yapan kişi karta işlenir. Bir sonraki bakımın saati hemen hesaplanır.
Takvimin tek yerde tutulmasını vinç kiralama operasyonu nasıl yönetilir yazısında anlattık. Bakım günleri de aynı takvimin parçasıdır.
Arıza kaydı nasıl tutulur?
Arıza kaydı çoğu firmada bir servis faturasından ibarettir. Fatura ne ödendiğini söyler, ne olduğunu söylemez. İşe yarar bir arıza kaydında şunlar bulunur:
- Tarih, makine kodu ve o andaki çalışma saati
- Belirti: operatör ne gördü, ne duydu?
- Bulunan neden
- Yapılan onarım ve değişen parçalar
- Maliyet: parça, işçilik, servis yolu
- Duruş süresi: makine kaç gün işe çıkamadı?
- İş kaybı: bu yüzden iptal olan ya da başka makineyle karşılanan iş oldu mu?
- Kök neden: yıpranma, kullanım hatası, eksik bakım, üretim kusuru
Son üç madde kaydı karara çevirir. Birkaç ay sonra karta bakan kişi şunları görebilir: aynı arıza tekrarlıyor mu, bu makine onarıma ne kadar para ve gün götürdü, sorun makinede mi, kullanımda mı? Bakım ve arıza maliyetlerini makine bazında karşılaştırmak, bilgisayar destekli bakım yönetim sistemlerinin de temel kullanım amaçlarından biridir: arıza onarımının maliyeti ile önleyici bakımın maliyeti her makine için yan yana konur.
Operatörün günlük kontrolde gördüğü küçük kusurlar da kayda girer. Sızıntı, gevşek bağlantı, çatlak hortum bugün arıza değildir; yazılmazsa birkaç hafta sonra arıza olur.
Belge tarihleri nasıl izlenir?
Makinenin çalışabilmesi yalnızca mekanik duruma bağlı değildir. Belgesi eksik makine şantiyeye giremez. Her makine için izlenecek tarihler bir listede toplanır:
- Periyodik kontrol raporunun geçerlilik tarihi
- Sigorta poliçelerinin bitiş tarihleri
- Karayoluna çıkan makinelerde araç muayenesi ve trafik sigortası
- Makineyle birlikte kullanılan kaldırma aparatlarının kontrol tarihleri
- Operatör belgelerinin ve sağlık raporlarının geçerlilik tarihleri
Türkiye'de iş ekipmanlarının bakımı ve periyodik kontrolü İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği kapsamındadır. Hangi makinenin hangi aralıkta ve kim tarafından kontrol edileceğini iş güvenliği uzmanınızla netleştirin; listeye o aralıklar yazılır.
Kayıt tarafında HSE'nin iki notu yol göstericidir. Kurum, iş ekipmanlarının muayenesine ilişkin rehberinde muayene sonucunun kaydedilmesini ve kaydın en az bir sonraki muayeneye kadar saklanmasını ister. Bakım rehberinde ise yüksek riskli ekipman için bakım kaydı tutulmasını önerir ve tutulan kaydın güncel olması gerektiğini söyler. Yarım tutulan kayıt, hiç tutulmayandan daha yanıltıcıdır.
Belge listesi bitiş tarihine göre sıralanır. Yenileme için gereken süre hesaba katılır: kontrol kuruluşundan randevu almak, poliçe teklifi toplamak zaman ister. Sigorta tarafı için makine kırılması sigortası nedir yazısına bakabilirsiniz.
Küçük firma için basit takip düzeni
Düzeni kurmak bir gün, sürdürmek haftada birkaç dakika alır.
Kurulum:
- Makine listesini çıkarın, her makineye kod verin.
- Her makinenin kılavuzundan bakım aralıklarını bulup karta yazın.
- Bugünkü sayaç saatini ve son yapılan bakımı kaydedin.
- Bütün belgelerin bitiş tarihlerini tek listeye girin.
- Bakım ve belge takibinden kimin sorumlu olduğunu belirleyin. Tek kişi olsun.
Her hafta:
- Sayaç saatlerini güncelleyin.
- Bakımı yaklaşan makineleri işaretleyin, takvime bakım günü yazın.
- Önümüzdeki haftalarda bitecek belgelere bakın.
- Açık arızaları ve bekleyen parçaları gözden geçirin.
Her ay:
- Makine başına bakım ve onarım giderini toplayın.
- Makinelerin kaç gün arıza nedeniyle çalışamadığına bakın.
- Tekrarlayan arıza varsa nedenini konuşun.
Aylık bakışta çıkan duruş günleri, makinenin gerçek kazancını hesaplarken de kullanılır. Hesabı makine doluluk oranı nasıl hesaplanır yazısında anlattık. Bir makinenin onarım gideri ve duruşu sürekli artıyorsa, onu elde tutma kararı yeniden düşünülür; çerçevesi iş makinesi kiralamak mı satın almak mı yazısındadır.
Sık yapılan hatalar
Takibi ustanın hafızasına bırakmak. Usta izne çıktığında ya da işten ayrıldığında makinelerin geçmişi de gider.
Sayaç saatini yalnızca bakımda yazmak. Arada geçen sürede makinenin bakıma ne kadar yaklaştığı görülmez.
İyi iş var diye bakımı ertelemek. Ertelenen bakımın bedeli, en yoğun günde gelen arızadır.
Belge tarihlerini ayrı ayrı klasörlerde tutmak. Tek bir sıralı liste olmadan hangi belgenin önce biteceği görülmez.
Arızayı yalnızca fatura olarak saklamak. Neden ve duruş süresi yazılmadığında aynı arıza üçüncü kez geldiğinde bile fark edilmez.
Her şeyi kaydetmeye çalışıp bırakmak. Kırk sütunlu tablo iki hafta dolar, sonra terk edilir. Az alan, düzenli güncelleme daha değerlidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Bakım aralıkları için üreticinin kılavuzuna, periyodik kontrol ve belge yükümlülükleri için güncel mevzuata ve iş güvenliği uzmanınıza başvurun.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
Bakım takibi için özel yazılım şart mı?
Şart değil. Birkaç makinelik parkta düzenli tutulan bir tablo iş görür. Makine sayısı arttıkça, çalışma saatini puantajdan otomatik almak ve bakım tarihini iş takviminde görmek için bağlı bir sistem gerekir.
Bakım aralığı neye göre belirlenir?
Üreticinin kullanma ve bakım kılavuzuna göre. Aralıklar çoğunlukla çalışma saati üzerinden verilir; az çalışan makinelerde takvim süresi de dikkate alınır. Tozlu, sıcak ya da ağır koşullarda çalışan makine için kılavuzdaki ağır hizmet aralıklarına bakılır.
Çalışma saatini kim, ne zaman yazmalı?
Operatör, iş bitiminde ya da en geç hafta sonunda sayaçtaki saati bildirir. Operatörlü işlerde bu bilgi puantaj formuna eklenebilir. Operatörsüz kiralamada saat teslimde ve iadede yazılır, uzun kiralamalarda müşteriden ara okuma istenir.
Arıza kaydında neler bulunmalı?
Tarih, makine, çalışma saati, belirti, bulunan neden, yapılan iş, değişen parça, maliyet, makinenin kaç gün çalışamadığı ve onarımı yapan kişi ya da servis. Arızanın kullanım hatasından mı, yıpranmadan mı kaynaklandığı da not edilir.
Bakım kayıtları ne kadar süre saklanmalı?
Makine parkta kaldığı sürece saklamak en güvenli yoldur; kayıtlar satışta makinenin değerini de destekler. Periyodik kontrol raporları ve benzeri belgeler için yasal saklama sürelerini iş güvenliği uzmanınıza sorun.
Kirada olan makinenin bakımı nasıl yapılır?
Bakımın yaklaştığı iş verilmeden önce görülür ve müşteriyle baştan konuşulur: servis sahaya hangi gün girecek, makine kaç saat duracak. Uzun kiralamalarda bu, sözleşmeye yazılır. Bakım, müşterinin işi durmasın diye ertelenmez.
Bu yazı yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır. Yayın sorumluluğu Gelişim Mimarı'na aittir.


