# Vinç Yük Diyagramı Nasıl Okunur? Adım Adım Anlatım

> Vinç yük diyagramı, üreticinin vincin her çalışma düzeni için hangi yarıçapta ve hangi bom uzunluğunda en çok ne kadar yük kaldırabileceğini gösterdiği belgedir. Okumak dört adımdır: doğru düzenin tablosunu bul, yarıçap ile bom boyunun kesiştiği değeri oku, kancadaki donanımı düş, kalan değeri yükle karşılaştır.

- Kaynak: https://gelisimmimari.com/blog/vinc-yuk-diyagrami-nasil-okunur
- Yayıncı: Gelişim Mimarı (vinç ve iş makinesi kiralama firmalarına CRM, ERP, teklif ve ödeme sistemi, web sitesi ve reklam yönetimi)
- Dil: Türkçe
- Kategori: Vinç bilgisi
- Yayın tarihi: 2026-09-14
- Son güncelleme: 2026-11-17

## Kısa cevap

- Yük diyagramı tek bir tablo değil, her çalışma düzeni için ayrı tablolardan oluşan bir settir.
- Tablodaki değer brüt kapasitedir; kanca bloğu, sapan ve travers bundan düşülür.
- Ara değerlerde her zaman daha uzak yarıçapın, yani daha düşük kapasitenin satırı alınır.
- Değerler düz, sağlam zemin ve tablodaki ayak ile denge ağırlığı düzeni için geçerlidir.

Vinç yük diyagramı, üreticinin vincin her çalışma düzeni için hangi yarıçapta ve hangi bom uzunluğunda en çok ne kadar yük kaldırabileceğini gösterdiği belgedir. Yük tablosu ya da İngilizce adıyla "load chart" da denir. Okumak dört adımdır: doğru düzenin tablosunu bul, yarıçap ile bom boyunun kesiştiği değeri oku, kancadaki donanımı düş, kalan değeri yükle karşılaştır.

Tonajın ne anlama geldiğini ve kaç tonluk vinç gerektiğini [vinç tonajı nasıl seçilir](/blog/vinc-tonaji-nasil-secilir) yazısında anlattık. Bu yazı bir adım ileri gider: elinize bir yük diyagramı geldiğinde sayfaların ne dediğini anlatır.

## Yük diyagramı hangi bölümlerden oluşur?

"Diyagram" dendiğinde tek bir sayfa akla gelir. Gerçekte bir vincin yük diyagramı onlarca sayfalık bir settir ve dört tür bilgi içerir:

| Bölüm | Ne gösterir? | Ne için kullanılır? |
| --- | --- | --- |
| Ölçü ve ağırlık sayfası | Vincin boyutları, aks yükleri, ayak açıklıkları | Sahaya sığıyor mu, ayaklar açılıyor mu? |
| Çalışma alanı diyagramı | Her bom boyu ve açısında kancanın ulaştığı yükseklik ve yarıçap | Yüke hangi bom boyuyla ulaşılır? |
| Kapasite tabloları | Her düzen için yarıçap ve bom boyuna göre en yüksek yük | Vinç bu yükü kaldırır mı? |
| Notlar ve düşümler | Kanca bloğu ağırlıkları, halat donanımı, rüzgâr ve zemin koşulları | Tablodaki değer hangi şartla geçerli? |

Çoğu kişi doğrudan kapasite tablosuna bakar. Doğru sıra tersidir: önce çalışma alanı diyagramından bom boyu bulunur, sonra kapasite tablosuna geçilir, en son notlar okunur.

## Önce çalışma düzeni: hangi tablo geçerli?

Bir vincin tek bir kapasitesi yoktur; her kurulum biçimi için ayrı bir kapasitesi vardır. Üretici bu yüzden her düzen için ayrı tablo verir. Tablonun başlığında o düzeni tarif eden bilgiler yazar:

- **Destek ayakları.** Tam açık, yarım açık ya da kapalı. Bazı vinçlerde ara kademeler de vardır.
- **Denge ağırlığı.** Vincin arkasına takılı toplam ağırlık.
- **Bom düzeni.** Yalnızca ana bom mu, uç bom (jib) takılı mı, takılıysa boyu ve açısı ne?
- **Dönüş bölgesi.** Tablo tam tur dönüş için mi, yoksa yalnızca arka ya da yan bölge için mi geçerli?
- **Lastik üzerinde çalışma.** Ayak açmadan kaldırma ya da yükle yürüme için varsa ayrı tablo.

Kiralama firması Bigge'nin [yük tablosu okuma rehberi](https://www.bigge.com/crane-charts/how-to-read-a-load-chart/) ve üretici SANY'nin [aynı konudaki yazısı](https://www.sanyglobal.com/blog/how-to-read-a-crane-load-chart/) okumaya bu adımla başlar: önce sahadaki düzen belirlenir, sonra o düzene ait tablo açılır. Yanlış tabloya bakmak, yük diyagramında yapılan ilk ve en yaygın hatadır.

Sahada sorulacak soru şudur: vinç gerçekte nasıl kurulacak? Yer dar olduğu için ayaklar yarım açılacaksa tam ayak tablosundaki değer sizin için yoktur.

## Yarıçap ve bom uzunluğu tabloda nasıl okunur?

Kapasite tablosu bir ızgaradır. Bir eksende çalışma yarıçapları, diğer eksende bom uzunlukları sıralanır. İkisinin kesiştiği hücredeki değer, o düzende, o bom boyunda ve o yarıçapta kaldırılabilecek en yüksek brüt yüktür. Bazı üreticiler aynı bilgiyi eğrilerle verir; mantık değişmez.

**Yarıçap**, vincin dönme merkezinden kancanın düşey eksenine kadar olan yatay mesafedir. Vincin kenarından ya da ayaktan ölçülmez. Yük kaldırıldığında bom bir miktar esner ve yarıçap biraz büyür; yarıçapı sınırda ölçmemek bu yüzden önemlidir.

**Bom uzunluğu**, teleskopik vinçte bomun o anda açıldığı boydur. Tabloda yalnızca belirli boylar yazar. Bom türlerini ve uzunluk seçimini [vinçte bom nedir](/blog/vinc-bomu-nedir) yazısında anlattık.

Okurken üç kurala uyulur:

- **Ara yarıçapta uzak satır alınır.** Yarıçap iki satırın arasına düşüyorsa daha büyük yarıçapın satırı, yani daha düşük değer kullanılır. Ara değer hesabıyla kapasite yukarı çekilmez.
- **Ara bom boyunda düşük değer alınır.** Bom iki sütunun arasındaki bir boydaysa komşu iki değerden küçük olanı esas alınır.
- **Boş hücre yasaktır.** Hücrede değer yoksa vinç o bom boyuyla o yarıçapta çalıştırılmaz; ya bom o kadar yatırılamaz ya da o kadar dikleştirilemez.

Bazı tablolarda her bom boyunun yanında teleskop bölümlerinin hangi oranda açılacağı da yazar. Aynı bom boyu farklı açılma sıralarıyla elde edilebilir ve kapasiteleri farklıdır. Operatör bomu tablodaki sıraya göre açar.

## Denge ağırlığı ve destek ayakları kapasiteyi nasıl değiştirir?

Vinç bir terazidir. Bir tarafta yük ve bom, diğer tarafta vincin kendi ağırlığı ve denge ağırlığı vardır. Devrilme ekseni ayakların çizdiği çerçevenin kenarıdır.

- **Ayaklar açıldıkça** devrilme ekseni yükten uzaklaşır, vinç daha fazla momenti karşılar. Yarım ayakta eksen yaklaşır, kapasite düşer.
- **Denge ağırlığı arttıkça** terazinin vinç tarafı ağırlaşır, kapasite yükselir. Büyük vinçlerde denge ağırlığının tamamı ayrı araçla gelir; nakliyeden kısmak için eksik ağırlıkla çalışılacaksa o düzenin tablosu geçerlidir.
- **Dönüş yönü** bazı vinçlerde kapasiteyi değiştirir. Şasinin arkasına doğru çalışmak ile yana doğru çalışmak aynı dengeyi vermez.

Yeni vinçlerde her ayak farklı uzunlukta açılabilir ve vinç bilgisayarı kapasiteyi o anki düzene göre kendisi hesaplar. Liebherr'in [vinç kumanda sistemini tanıttığı sayfada](https://www.liebherr.com/en-us/mobile-and-crawler-cranes/mobile-cranes/mobile-crane-technology/liccon-4407409) sistemin yük momenti sınırlayıcısı içerdiği ve girilen kurulum düzenine göre kapasite tablolarını ekranda gösterdiği belirtilir.

## Tablodaki değer neye göre sınırlanır?

Tablodaki her değerin arkasında iki sınırdan biri vardır.

**Dayanım sınırı.** Yakın yarıçaplarda vinç devrilmeden önce bir parçası zorlanır: bom, silindir, halat ya da döner tabla. Bu bölgede aşırı yük uyarı vermeden hasara yol açabilir.

**Denge sınırı.** Uzak yarıçaplarda vinç, parçaları zorlanmadan önce devrilmeye başlar. Üretici tablodaki değeri devrilme yükünün belirli bir oranında tutar. [Wikipedia'nın vinç maddesine göre](https://en.wikipedia.org/wiki/Crane_%28machine%29) ABD standardı ASME B30.5'te ayak üzerindeki mobil vinç için devrilme yükünün %85'i, paletli vinç için %75'i esas alınır; Avrupa'da ayaklı mobil vinçlerde bu oran çoğunlukla %80'dir.

Birçok üretici iki bölgeyi tabloda kalın çizgi, gölgelendirme ya da yıldız işaretiyle ayırır. Hangi işaretin ne anlama geldiği tablonun notlarında yazar.

Buradan çıkan sonuç şudur: tablodaki pay vincin kendi güvenlik payıdır ve kullanıcının harcayacağı bir yedek değildir. "Tablo zaten paylı, biraz aşsak olur" düşüncesi yanlıştır.

## Brüt kapasiteden net kapasiteye: neler düşülür?

Tablodaki değer brüttür; bom ucundan aşağı sarkan her şeyi kapsar. Yükle karşılaştırılacak değer nettir. Aradaki fark şu kalemlerden oluşur:

- Kanca bloğu ve varsa yardımcı kanca
- Bom ucundan kancaya inen halatın ağırlığı (uzun bomda ve derine indirmede önem kazanır)
- Sapan, zincir, mapa, travers ve kıskaç
- Kullanılmadığı hâlde bomda takılı ya da katlı duran uç bom
- Bom ucuna takılı yardımcı makara

Hangi kalemin ne kadar düşüleceği tablonun notlar bölümünde yazar. Aynı bölümde halat donanımı da yer alır: kanca bloğunda halat kaç kat dolanmışsa kaldırılabilecek en yüksek yük ona göre sınırlanır. Tablo büyük bir değer gösterse bile halat donanımı yetmiyorsa geçerli olan düşük değerdir.

## Adım adım örnek okuma

Rakam vermeden, yalnızca sırayı gösteren bir örnek:

1. **Yükü toplayın.** Makinenin etiket ağırlığına sapan, travers ve kanca bloğunu ekleyin.
2. **Geometriyi belirleyin.** Vincin kurulacağı noktadan kaldırma ve bırakma noktalarına olan yarıçapları ölçün; büyük olanı alın. Bırakma yüksekliğine yük boyu, sapan boyu ve üst boşluğu ekleyin.
3. **Çalışma alanı diyagramına bakın.** Bu yükseklik ve yarıçapa hangi bom boyu ulaşıyor? Aradaki engel bomun gövdesine değiyor mu?
4. **Düzeni seçin.** Sahada ayaklar tam açılabiliyor mu? Vinç hangi denge ağırlığıyla gelecek?
5. **Tabloyu açın.** O düzenin tablosunda, seçtiğiniz bom boyu sütunu ile yarıçap satırının kesiştiği değeri okuyun. Yarıçap aradaysa uzak satırı alın.
6. **Düşümleri yapın.** Notlardaki kalemleri düşün, halat donanımının yettiğini kontrol edin.
7. **Karşılaştırın.** Net kapasite toplam yükten rahatça büyük mü? Değilse daha kısa yarıçap, farklı düzen ya da bir üst sınıf vinç konuşulur.
8. **Notları okuyun.** Rüzgâr sınırı, zemin ve terazi koşulu bu kaldırmaya uyuyor mu?

Bu sıra, yazılı bir [kaldırma planının](/blog/kaldirma-plani-nedir) teknik kısmını da oluşturur.

## Yük diyagramı okurken sık yapılan hatalar

- **Kapak sayfasındaki tonaja bakmak.** O değer yalnızca en kısa yarıçap ve en elverişli düzen içindir.
- **Tam ayak tablosunu yarım ayakta kullanmak.**
- **Başka bir modelin ya da başka bir yılın tablosuna bakmak.** Aynı adı taşıyan vinçlerin farklı sürümleri olabilir; geçerli olan o makinenin kendi belgesidir.
- **Birimi karıştırmak.** Bazı tablolar metrik ton ve metre, bazıları pound ve feet kullanır.
- **Uç bomu unutmak.** Katlı duran uç bom bile kapasiteden düşer.
- **Ara değeri yukarı yuvarlamak.**
- **Notları atlamak.** Tablonun geçerlilik şartları oradadır.
- **Bilgisayara güvenip plan yapmamak.** Yük momenti sınırlayıcısı vinci sınırda durdurur; işin o vinçle yapılıp yapılamayacağını önceden söylemez.

## Yük diyagramı hangi koşullarda geçerlidir?

Tablodaki değerler vincin düz ve taşıyıcı zeminde, terazide, üreticinin tarif ettiği düzende ve izin verilen rüzgâr hızının altında çalıştığını varsayar. Yük serbestçe asılı olmalı, yandan çekilmemeli ve ani hareket ettirilmemelidir. Bu şartlardan biri bozulursa tablo geçerliliğini yitirir.

Tablo operatörün elinin altında, kabinde bulunmalıdır. OSHA'nın [vinç işletme kuralında](https://www.osha.gov/laws-regs/regulations/standardnumber/1926/1926.1417) da ekipmanın anma kapasitesinin üzerinde çalıştırılmaması ve yükün ağırlığının doğrulanması yer alır.

Bu yazı yük diyagramının mantığını anlatır; hesap yöntemi değildir. Her vincin tablosu, notları ve düşüm kuralları farklıdır. Belirli bir kaldırma için karar, o vincin kendi yük diyagramına ve üretici kılavuzuna bakılarak yetkili operatör ve kaldırma sorumlusu tarafından verilir.

## Sık sorulan sorular

### Vinç yük diyagramı nedir?

Yük diyagramı, üreticinin vincin her çalışma düzeni için hangi bom uzunluğunda ve hangi yarıçapta en çok ne kadar yük kaldırabileceğini gösterdiği tablolar ve çizimler bütünüdür. Yük tablosu ya da İngilizce adıyla load chart da denir.

### Yük diyagramı nasıl okunur?

Önce vincin sahadaki düzenine uyan tablo bulunur: ayak açıklığı, denge ağırlığı, bom ve uç bom durumu. Sonra yarıçap satırı ile bom uzunluğu sütununun kesiştiği değer okunur. Bu değerden kanca bloğu ve bağlantı elemanları düşülür, kalan değer yükle karşılaştırılır.

### Yük diyagramında brüt ve net kapasite ne demek?

Tablodaki değer brüt kapasitedir ve bom ucuna asılan her şeyi kapsar. Kanca bloğu, halat, sapan, travers ve takılı duran uç bom gibi kalemler düşüldükten sonra kalan değer net kapasitedir; yük bununla karşılaştırılır.

### Çalışma alanı diyagramı ne işe yarar?

Çalışma alanı diyagramı, her bom uzunluğu ve bom açısı için kancanın ulaşabildiği yüksekliği ve yarıçapı gösteren yandan görünüş çizimidir. Yükün istenen yüksekliğe ve mesafeye hangi bom boyuyla ulaşacağını bulmak için kullanılır.

### Denge ağırlığı azalınca kapasite ne olur?

Kapasite düşer. Denge ağırlığı yükün devirme etkisini karşılar; daha az ağırlıkla çalışan vinç için üretici ayrı ve daha düşük değerli bir tablo verir. Sahadaki denge ağırlığı hangisiyse o tablo kullanılır.

### Vincin bilgisayarı varken yük diyagramına bakmak gerekir mi?

Evet. Yük momenti sınırlayıcısı sahada son güvenlik katmanıdır; planlama aracı değildir. Vinç seçimi ve kaldırma planı işten önce yük diyagramına bakılarak yapılır.

## Kaynaklar

- [Bigge: How To Read a Load Chart](https://www.bigge.com/crane-charts/how-to-read-a-load-chart/)
- [SANY: How to Read a Crane Load Chart](https://www.sanyglobal.com/blog/how-to-read-a-crane-load-chart/)
- [Wikipedia: Crane (machine)](https://en.wikipedia.org/wiki/Crane_%28machine%29)
- [Liebherr: LICCON crane control system](https://www.liebherr.com/en-us/mobile-and-crawler-cranes/mobile-cranes/mobile-crane-technology/liccon-4407409)
- [OSHA: 1926.1417 - Operation](https://www.osha.gov/laws-regs/regulations/standardnumber/1926/1926.1417)

---
Gelişim Mimarı: https://gelisimmimari.com · Teklif formu: https://gelisimmimari.com/#teshis · Tüm sayfaların dizini: https://gelisimmimari.com/llms.txt
