# Vinçte Bom Nedir? Bom Uzunluğu Neye Göre Seçilir?

> Bom, vincin yükü yükseğe ve uzağa taşıyan ana koludur. Teleskopik, kafes ve eklemli olmak üzere üç temel türü vardır. Bom uzunluğu; yükün çıkacağı yüksekliğe, vincin yüke olan yatay mesafesine ve aradaki engellere göre seçilir, gereğinden uzun bom kapasiteyi düşürür.

- Kaynak: https://gelisimmimari.com/blog/vinc-bomu-nedir
- Yayıncı: Gelişim Mimarı (vinç ve iş makinesi kiralama firmalarına CRM, ERP, teklif ve ödeme sistemi, web sitesi ve reklam yönetimi)
- Dil: Türkçe
- Kategori: Vinç bilgisi
- Yayın tarihi: 2026-10-04
- Son güncelleme: 2026-11-17

## Kısa cevap

- Bom, vincin erişimini belirleyen ana koldur; uzunluğu ve açısı kapasiteyi doğrudan etkiler.
- Teleskopik bom hız, kafes bom uzun erişimde kapasite, eklemli bom dar yerde esneklik sağlar.
- Bom uzadıkça ve yattıkça vincin kaldırabileceği yük azalır.
- Gerekli bom boyu yükseklik, yarıçap, sapan boyu ve engel payı birlikte hesaplanarak bulunur.

Bom, vincin gövdesinden uzanan ve yükü yükseğe ve uzağa taşıyan ana koludur. Kaldırma halatı bomun ucundaki makaralardan geçer, kanca oradan aşağı iner. Bir vincin nereye ulaşabileceğini bomun uzunluğu ve açısı belirler. Kelime, denizcilikteki seren direğini anlatan "boom" sözcüğünden gelir; Türkçede "bom" olarak yerleşmiştir.

Bom yalnızca bir uzatma kolu değildir. Vincin kapasitesini en çok etkileyen parçadır. Aynı vinç kısa bomla ağır, uzun bomla hafif yük kaldırır. Bu yüzden bom seçimi, vinç seçiminin yarısıdır.

## Bom nasıl çalışır?

Bomun iki temel hareketi vardır:

- **Açılanma.** Bom, gövdeye bağlandığı noktadan yukarı aşağı döner. Dikleştikçe kanca vince yaklaşır ve yükselir. Yattıkça kanca uzaklaşır ve alçalır.
- **Uzama.** Teleskopik bomlarda bölümler dışarı sürülerek bom uzatılır. Kafes bomlarda uzunluk montajda belirlenir.

Bu iki hareketin sonucunda ortaya iki ölçü çıkar. Biri çalışma yarıçapıdır: vincin dönme merkezinden kancanın düşeyine kadar olan yatay mesafe. Diğeri kanca yüksekliğidir. Vinç operatörünün ve kaldırma planını yapan kişinin bütün hesabı bu iki ölçü üzerinedir.

Bom yattıkça yarıçap büyür ve kapasite düşer. Bom uzadıkça hem bomun kendi ağırlığı artar hem de ulaşılan yarıçap büyür; kapasite yine düşer. Vinçlerin neden böyle davrandığını [vinç nedir](/blog/vinc-nedir) yazısındaki denge bölümünde anlattık.

## Bom çeşitleri nelerdir?

| Bom türü | Yapısı | Hangi vinçte | Üstün yanı | Sınırı |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Teleskopik bom | İç içe kutu kesitli bölümler, hidrolik uzama | Lastikli mobil vinç, teleskopik paletli | Dakikalar içinde uzar kısalır | Ağırdır; uzun erişimde kapasite düşer |
| Kafes bom | Çelik boru örgülü bölümler, pimli birleşim | Paletli vinç, kule vinç, büyük mobil vinç | Hafif ve rijit; uzun erişimde güçlü | Sahada montaj ister |
| Eklemli bom | Mafsallı, katlanan kollar | Araç üstü vinç | Dar yerde, engel arkasına ulaşır | Sınırlı kapasite |

**Teleskopik bom.** Kiralık mobil vinçlerin çoğunda bu bom vardır. Bölümler hidrolik silindirle ve kilitleme pimleriyle uzatılır. Operatör, yapılacak işe göre hangi bölümün ne kadar açılacağını bilgisayardan seçer; her açılım düzeninin yük tablosunda ayrı bir satırı vardır. Uç bir örnek olarak üretici [Liebherr, LTM 11200-9.1 modelinin teleskopik bomunu](https://www.liebherr.com/en-gb/p/ltm1120091-4284053) 100 metre olarak verir.

**Kafes bom.** Üçgen örgülü çelik borulardan oluşur. Aynı uzunluktaki kutu kesitli boma göre çok daha hafiftir ve rüzgârı daha az tutar. Bölümler yerde pimlerle birleştirilir, sonra bom ayağa kaldırılır. Ayrıntısı [paletli vinç nedir](/blog/paletli-vinc-nedir) yazısındadır.

**Eklemli bom.** Araç üstü vinçlerde görülür. İnsan kolu gibi dirsekten katlanır. Yükü bir duvarın arkasına, bir pencereden içeri ya da saçak altına uzatabilir.

## Jib ve uzatmalar ne işe yarar?

Ana bomun yetmediği yerde ucuna ek parça takılır. Bu parçaya jib ya da uç bom denir.

- **Sabit uzatma.** Ana bomun ucuna belirli bir açıyla takılır. Yüksekliği artırır.
- **Katlanır uzatma.** Teleskopik bomun yanında katlı taşınır, gerektiğinde öne çevrilip pimlenir.
- **Açısı değişen uç bom.** Ana bom dik dururken uç bom ayrı halatlarla ya da silindirle yatırılıp kaldırılır. Vinç binaya çok yakın durup çatının ortasına ulaşabilir.

Jib takıldığında kapasite ana bom tablosundan değil, o jib düzeninin kendi tablosundan okunur. Değerler ana boma göre belirgin biçimde düşüktür. "Vinç yüz tonluk, jib takar çatıya koyarız" demek, tabloya bakmadan söylenmiş bir sözdür.

## Bom uzunluğu neye göre seçilir?

Gerekli bom boyu beş bilgiden çıkar:

1. **Yükün bırakılacağı yükseklik.** Çatı, kat ya da temel kotu.
2. **Yükün ve bağlantının boyu.** Yükün kendi yüksekliği, sapan boyu, varsa travers ve kanca bloğunun boyu üst üste eklenir.
3. **Güvenlik payı.** Kanca bloğunun bom ucuna çarpmaması için üstte boşluk bırakılır. Vinçlerde bunu denetleyen bir sınır anahtarı bulunur.
4. **Çalışma yarıçapı.** Vincin kurulabileceği nokta ile yükün bırakılacağı nokta arasındaki yatay mesafe.
5. **Aradaki engeller.** Bom, binanın kenarına, saçağa, iskeleye ya da ağaca değmeden geçmelidir.

Örnek üzerinden gidelim. Beş katlı bir binanın çatısına su deposu konulacak. Vinç binanın önündeki yola kurulabiliyor, depo çatının ortasına gidecek. Yükseklik hesabına çatı kotu, deponun boyu, sapan ve kanca bloğu girer. Yarıçap hesabına vincin binaya uzaklığı ile çatının yarı derinliği girer. Bom, bu yükseklik ile yarıçapın oluşturduğu üçgenin eğik kenarından uzun olmalıdır. Sonra bir kontrol daha yapılır: bom bu açıda dururken binanın ön kenarına değiyor mu? Değiyorsa ya vinç geri çekilir ya bom uzatılır ya da uç bom kullanılır. Her üç çözüm de kapasiteyi değiştirir; yük tablosuna yeniden bakılır.

Kural basittir: işi gören en kısa bom doğru bomdur. Gereğinden uzun açılan bom, hiçbir fayda sağlamadan kapasiteyi yer.

## Bomla ilgili hangi terimler bilinmeli?

Operatörle ya da kiralama firmasıyla konuşurken şu terimler sık geçer:

- **Bom uzunluğu:** Bomun gövdeye bağlandığı pimden uç makaraya kadar olan boy.
- **Bom açısı:** Bomun yatayla yaptığı açı. Açı büyüdükçe bom dikleşir.
- **Çalışma yarıçapı:** Vincin dönme merkezinden kancanın düşeyine kadar olan yatay mesafe.
- **Kanca yüksekliği:** Kancanın zeminden çıkabildiği en yüksek nokta.
- **Halat donanımı:** Kaldırma halatının bom ucu ile kanca bloğu arasında kaç kat dolaştırıldığı. Kat sayısı arttıkça kaldırılabilen yük artar, kaldırma hızı düşer.
- **Bom sehimi:** Yük altında bomun esneyerek öne eğilmesi. Yük kalkınca yarıçap biraz büyür; operatör bunu hesaba katar.

Bu terimlerin hepsi yük tablosunun başlıklarında ve dipnotlarında karşınıza çıkar.

## Bom seçiminde sık yapılan hatalar

- **Bom boyunu kaldırma yüksekliği sanmak.** Bom eğik durur; kanca yüksekliği her zaman bom boyundan kısadır.
- **Sapan ve yük boyunu unutmak.** Uzun sapan, yüksekliğin birkaç metresini alır götürür.
- **Engeli hesaba katmamak.** Çizimde uygun görünen bom, sahada saçağa takılır.
- **Yük tablosunu yanlış satırdan okumak.** Bom uzunluğu, ayak açıklığı ve denge ağırlığı hangi düzendeyse o tablo geçerlidir.
- **Bomla yükü yana çekmek.** Bom düşey yük için tasarlanmıştır. Yükü sürüklemek ya da eğik çekmek boma yan yük bindirir ve hasara yol açabilir.
- **Rüzgârda uzun bomla çalışmak.** Bom uzadıkça rüzgârın etkisi büyür. İzin verilen hız üreticinin tablosunda yazar.

## Bom bakımı neden önemli?

Bom, vincin en çok zorlanan yapısal parçasıdır. Teleskopik bomlarda kayma pabuçları, uzatma silindiri ve kilitleme pimleri; kafes bomlarda boruların ezik, çatlak ve paslanma durumu ile pim yuvaları düzenli kontrol edilir. Kafes bomun tek bir borusundaki ezik bile taşıma gücünü etkileyebilir; onarım üreticinin onayı olmadan yapılmaz. Kontrolün nasıl yürütüldüğünü [vinç bakımı ve periyodik kontrol](/blog/vinc-bakimi-ve-periyodik-kontrol) yazısında anlattık.

Bom uzunluğunu doğru seçtikten sonra sıra tonaja gelir. Hesabın devamı [vinç tonajı nasıl seçilir](/blog/vinc-tonaji-nasil-secilir) yazısındadır. Bu yazı genel bilgi verir; belirli bir kaldırma için bom düzenine, üreticinin yük tablosuna bakarak yetkili operatör ve kaldırma sorumlusu karar verir.

## Sık sorulan sorular

### Vinçte bom ne demek?

Bom, vincin gövdesinden uzanan ve ucundaki makaralar üzerinden kancayı taşıyan ana koldur. Yükün ne kadar yükseğe ve uzağa gidebileceğini bom belirler.

### Kaç çeşit vinç bomu vardır?

Üç temel tür vardır: iç içe geçen bölümlerle uzayan teleskopik bom, çelik örgüden yapılan kafes bom ve mafsallarından katlanan eklemli bom.

### Bom uzunluğu arttıkça kapasite neden düşer?

Uzun bom daha ağırdır ve yükü vinçten daha uzağa taşır. İkisi de devirme etkisini büyütür ve bomun kendi dayanım sınırını zorlar. Bu yüzden yük tablosunda uzun bom satırlarındaki değerler daha düşüktür.

### Jib nedir?

Jib, ana bomun ucuna eklenen uzatma parçasıdır. Yüksekliği ve erişimi artırır, bir engelin üzerinden aşmayı sağlar. Jib takıldığında kapasite ayrı bir tablodan okunur.

### Bom açısı ne kadar olmalı?

Sabit bir doğru açı yoktur. Bom dikleştikçe yarıçap küçülür ve kapasite artar. Çalışılabilecek en küçük ve en büyük açı üreticinin yük tablosunda verilir.

### Bom boyu ile kaldırma yüksekliği aynı şey mi?

Hayır. Bom eğik durduğu için kanca yüksekliği bom boyundan kısadır. Ayrıca kanca bloğu, sapan ve yükün kendi boyu da yükseklikten düşülür.

## Kaynaklar

- [Wikipedia: Crane (machine)](https://en.wikipedia.org/wiki/Crane_%28machine%29)
- [Wikipedia: Mobile crane](https://en.wikipedia.org/wiki/Mobile_crane)
- [Liebherr: LTM 11200-9.1 ürün sayfası](https://www.liebherr.com/en-gb/p/ltm1120091-4284053)

---
Gelişim Mimarı: https://gelisimmimari.com · Teklif formu: https://gelisimmimari.com/#teshis · Tüm sayfaların dizini: https://gelisimmimari.com/llms.txt
