# Türkiye'ye Gelen İlk Vinç: Bilinenler ve Bilinmeyenler

> Türkiye'ye gelen ilk vincin tarihi belgelenmiş değildir; incelediğimiz kaynakların hiçbiri bir ilk vinç kaydı vermez. Bilinenler şunlardır: Osmanlı tersane ve limanlarında maçuna denen vinçler kullanılmış, Abdülaziz devrinde Tersâne-i Âmire için buharlı bir maçuna satın alınmış, 1907'de İzmir limanı için iki ton kaldıran bir vinç alınmıştır.

- Kaynak: https://gelisimmimari.com/blog/turkiyeye-gelen-ilk-vinc
- Yayıncı: Gelişim Mimarı (vinç ve iş makinesi kiralama firmalarına CRM, ERP, teklif ve ödeme sistemi, web sitesi ve reklam yönetimi)
- Dil: Türkçe
- Kategori: Vinç bilgisi
- Yayın tarihi: 2026-09-13
- Son güncelleme: 2026-11-17

## Kısa cevap

- Türkiye'ye gelen ilk vinç için belgelenmiş bir tarih, yer ya da marka bulunamamıştır.
- Osmanlı kaynaklarında vinç için maçuna sözü geçer; liman ve dalgakıran inşaatında kullanılmıştır.
- Aramada gördüğümüz en açık tarihli kayıt, 1907'de İzmir limanı için alınan iki tonluk vinçtir; bu bir ilk değildir.
- İstanbul ve İzmir rıhtımlarının yapım tarihleri bellidir, ama ilk donanımlarındaki vinçler hakkında kaynak göremedik.

Türkiye'ye gelen ilk vincin tarihi belgelenmiş değildir. Osmanlı döneminde vinç kullanımını anlatan akademik kaynaklar vardır, ama incelediğimiz hiçbir kaynak "ilk vinç şu yıl, şu limana geldi" demez. Aramalarımızda gördüğümüz en açık tarihli kayıt bir ilk değil, geç bir örnektir: [DergiPark'ta yayımlanan bir makaleye göre](https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1603880) 1907'de İzmir limanı için iki ton kaldırabilen bir vinç satın alınmıştır.

Bu yazı o yüzden bir "ilk" hikâyesi anlatmıyor. Neyi kaynağıyla bildiğimizi ve neyi bilmediğimizi ayrı ayrı yazıyor. İnternette dolaşan kesin tarihli anlatıların hiçbirini güvenilir bir kaynakla doğrulayamadık ve burada tekrarlamıyoruz.

## Kısa cevap tek tabloda

| Soru | Durum | Dayanak |
| --- | --- | --- |
| İlk vincin geliş tarihi | Bilinmiyor | Kaynak göremedik |
| Osmanlı'da vinç kullanıldı mı? | Evet | [DergiPark makalesi](https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1603880) |
| Buharlı vinç alındı mı? | Evet, Abdülaziz devrinde tersane için | [DergiPark makalesi](https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2648611) |
| En açık tarihli kayıt | 1907, İzmir limanı, iki tonluk vinç | [DergiPark makalesi](https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1603880) |
| İlk mobil vinç | Bilinmiyor | Kaynak göremedik |

## "İlk" sorusu neden cevapsız?

Üç neden var.

Birincisi, "vinç" tek bir makine değildir. Direk, halat ve makaradan kurulan basit bir kaldırma düzeneği de vinçtir, buharla çalışan demir bir liman vinci de. Basit düzeneklerin bir "geliş tarihi" olmaz; yerinde yapılırlar. [Vinç nedir](/blog/vinc-nedir) yazısındaki tanıma göre bunların hepsi aynı ailedendir.

İkincisi, bu topraklarda vinç Osmanlı'dan çok daha eskidir. Vinç antik Yunan'da ortaya çıkmış, Romalılar tarafından geliştirilmiştir ve Anadolu bu yapı geleneğinin içindedir. O dönemi [ilk vincin hikâyesi](/blog/ilk-vincin-hikayesi) yazısında anlattık. Belirli bir Anadolu yapısında vinç kullanıldığını gösteren bir kaynağı ise bu yazı için incelemedik.

Üçüncüsü, kayıtlar dağınıktır. Bir vincin alımı, gümrük ya da tersane yazışmalarında birkaç satırlık bir masraf kalemi olarak geçer. Bu belgelerin tamamını tarayıp "en eskisi budur" diyen bir çalışmayı aramalarımızda göremedik.

## Maçuna: Osmanlı kaynaklarındaki vinç

Osmanlı belgelerinde vinçle birlikte "maçuna" sözü geçer. Konuyu doğrudan ele alan akademik çalışma, Mersin Üniversitesi'nin denizcilik dergisinde 2021'de yayımlanan ["Yirminci Yüzyılın Başlarında Osmanlı Devleti'nde Vinç ve Maçunalar"](https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1603880) başlıklı makaledir. [Makaleye göre](https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1603880) vinç başlangıçta direk, halat ve makaradan basit biçimde kuruluyordu; maçuna ise özel bir vinç çeşidiydi.

Makalenin tarifinden anlaşılan şudur:

- Maçunada halatın direğe olan uzaklığı değiştirilebilir. Böylece ileri uzanan kol aşağı yukarı hareket eder.
- Liman maçunalarının çoğu ahşaptan yapıldığı için uzun ömürlü olmamıştır.
- Vinçler ticarette, askerî işlerde ve inşaatta, ağır yükü daha az masraf ve emekle kaldırmak için kullanılmıştır.

Bugünün diliyle maçuna, bomu yatırılıp kaldırılabilen direkli bir vinçtir. Makalenin İngilizce başlığında karşılığı "derrick" olarak verilir. Bomun ne olduğunu [vinç bomu nedir](/blog/vinc-bomu-nedir) yazısında anlattık.

Maçunalar liman inşaatının da makinesiydi. [19. yüzyıl Osmanlı dalgakıranlarını konu alan bir başka DergiPark makalesine göre](https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2360533) dalgakıran çalışmalarında maçunalar, beton blokları ve parçaları kancalarla kaldırıp taşımak için kullanılmıştır.

"Maçuna" sözünün kökeni için aramalarımızda bir sözlük kaydı göremedik. Bu yüzden köken hakkında bir şey yazmıyoruz.

## Tersanede buharlı maçuna

Buharla çalışan vinç için gördüğümüz kayıt tersaneye aittir. [Ekim 2022 tarihli bir DergiPark makalesi](https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2648611), Sultan Abdülaziz devrinde Tersâne-i Âmire için buharla çalışan bir "maçuna" satın alındığını yazar. Makale tersanenin zırhlı gemi projelerini konu alır ve vinçten yan bir ayrıntı olarak söz eder. Alımın yılını, satıcısını ve vincin kapasitesini aramada göremedik.

Tersanenin buhar teknolojisiyle tanışması daha eskidir. [TDV İslâm Ansiklopedisi'nin Tersâne-i Âmire maddesi](https://islamansiklopedisi.org.tr/tersane-i-amire), ilk Osmanlı buharlı gemisi Eser-i Hayr'ın 1837'de bu tersanede yapıldığını aktarır. Buharlı gemi yapan bir tersanede ağır parçaların nasıl kaldırıldığı sorusu akla gelir, ama o yıllara ait bir vinç kaydını aramada göremedik. Bu yüzden Abdülaziz devrindeki alımı "ilk buharlı vinç" olarak sunmuyoruz. Yalnızca gördüğümüz en eski buharlı vinç kaydıdır.

## 1907: İzmir limanı için alınan vinç

Tarihi ve yeri en açık olan kayıt budur. [Vinç ve maçunalar üzerine makaleye göre](https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1603880) 1907'de İzmir limanı için iki ton ağırlığı kaldırabilen bir vinç satın alınmıştır. Aynı makaleden öğrendiklerimiz:

1. Gerekçe gümrükteki yoğunluktur. İzmir gümrüğüne gelip giden ticari eşya çok fazladır ve eldeki donanım yetmemektedir.
2. Gümrük yönetimi alım için izin istemiştir.
3. Vinç Liverpool'dan İzmir'e gönderilmiştir.
4. Makale bu süreç için Osmanlı Arşivi belgelerine atıf yapar.
5. Basra gümrüğü için de bir buçuk tonluk bir vinç alınmasına karar verilmiştir.

İki ton, bugün küçük bir [araç üstü vincin](/blog/hiyap-vinc-nedir) kaldırdığı düzeyde bir yüktür. Kayıt, yirminci yüzyılın başında bir Osmanlı gümrüğünde vincin hâlâ tek tek, ihtiyaç doğdukça alındığını gösterir.

Bu kaydı da "ilk" diye okumamak gerekir. Makalenin başlığı yirminci yüzyılın başını kapsar. Daha eski alımlar başka belgelerde duruyor olabilir.

## Rıhtımlar yapıldı, vinçleri hakkında kaynak yok

Modern liman vinci, modern rıhtımla birlikte gelir. Osmanlı limanlarının rıhtım tarihleri akademik kaynaklarda bellidir:

- **İzmir.** [İTÜ'nün A|Z dergisinde yayımlanan bir makaleye göre](https://www.az.itu.edu.tr/jfa/article/download/638/611/1777) İzmir limanı 1869 ile 1875 arasında Fransız Dussaud Frères firması tarafından yapılmıştır. Makale bu limanı Osmanlı'nın ilk ve en başarılı limanı olarak niteler.
- **İstanbul, Galata ve Eminönü.** [İTÜ'de hazırlanan bir yüksek lisans tezine göre](https://polen.itu.edu.tr/items/f14b0001-58c9-466e-a2d2-5fc00421231a) Galata yakasındaki rıhtım 1892 ile 1895 arasında, Eminönü yakasındaki rıhtım 1894 ile 1900 arasında inşa edilmiştir.
- **Haydarpaşa.** [Aynı teze göre](https://polen.itu.edu.tr/items/f14b0001-58c9-466e-a2d2-5fc00421231a) Haydarpaşa Limanı 1900 ile 1903 arasında Anadolu Demiryolları Şirketi tarafından yapılmıştır.

Bu rıhtımlara ilk yıllarında hangi vinçlerin konduğunu, kaç tane olduklarını ve nereden getirildiklerini aramalarımızda hiçbir kaynakta göremedik. Tez bu konuda bilgi içeriyor olabilir; tam metnini inceleyemedik. "Haydarpaşa'ya şu yıl şu vinç geldi" türü bir cümleyi bu yüzden kuramıyoruz.

## Bilmediklerimiz

Açıkça yazalım:

- Osmanlı topraklarına Avrupa'dan getirilen ilk vincin tarihi, yeri ve üreticisi.
- Tersâne-i Âmire'ye alınan buharlı maçunanın yılı.
- İstanbul ve İzmir rıhtımlarının ilk vinç donanımı.
- Cumhuriyet döneminde ilk mobil vincin ne zaman ve kim tarafından getirildiği.
- Türkiye'de ilk kule vincin nerede kurulduğu.

Bu soruların cevabı büyük olasılıkla Osmanlı Arşivi'ndeki gümrük ve tersane yazışmalarında, liman şirketlerinin kayıtlarında ve dönem gazetelerinde durur. Arşiv belgesine dayanan bir bilginiz varsa kaynağıyla birlikte bu yazıya eklemek isteriz.

Vincin dünyadaki gelişimi için [vinci kim buldu](/blog/vinci-kim-buldu-vincin-tarihi) yazısına, bugün kullanılan türler için [vinç çeşitleri](/blog/vinc-cesitleri) ve [vinç rehberi](/blog/vinc-rehberi) yazılarına bakabilirsiniz.

## Sık sorulan sorular

### Türkiye'ye ilk vinç ne zaman geldi?

Belgelenmiş kesin bir tarih yoktur. İncelediğimiz akademik kaynaklar Osmanlı'da vinç kullanımını anlatır, ama hiçbirinde bir ilk vinç kaydı göremedik. İnternette dolaşan kesin tarihli anlatıları doğrulayamadık.

### Maçuna nedir?

Osmanlı kaynaklarında geçen bir vinç türüdür. Bir akademik makaleye göre maçunada halatın direğe uzaklığı değiştirilebilir, böylece ileri uzanan kol aşağı yukarı hareket eder. Liman ve dalgakıran inşaatında kullanılmıştır.

### Osmanlı Devleti vinçleri nereden alıyordu?

Akademik bir makale, Osmanlı Devleti'nin vinçleri Avrupa'dan satın almaya başlamasını ele alır. Aynı makaleye göre 1907'de İzmir limanı için alınan vinç Liverpool'dan gönderilmiştir.

### Osmanlı'da buharlı vinç kullanıldı mı?

Evet. Bir DergiPark makalesi, Sultan Abdülaziz devrinde Tersâne-i Âmire için buharla çalışan bir maçuna satın alındığını yazar. Alımın yılını ve satıcısını aramada göremedik.

### Türkiye'ye ilk mobil vinç ne zaman geldi?

Bu soruya kaynaklı bir cevap bulamadık. Cumhuriyet döneminde ilk mobil vincin kim tarafından ve ne zaman getirildiğini gösteren bir belgeye aramalarımızda rastlamadık.

### Anadolu'da antik çağda vinç kullanıldı mı?

Anadolu, vincin ortaya çıktığı antik Yunan ve Roma yapı geleneğinin içindedir. Ancak belirli bir Anadolu yapısında vinç kullanıldığını gösteren bir kaynağı bu yazı için incelemedik.

## Kaynaklar

- [DergiPark: Yirminci Yüzyılın Başlarında Osmanlı Devleti'nde Vinç ve Maçunalar](https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1603880)
- [DergiPark: Sultan Abdülaziz devrinde Tersâne-i Âmire üzerine makale (Ekim 2022)](https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2648611)
- [DergiPark: 19. Yüzyılda Osmanlı Devleti'nde Dalgakıran (makale)](https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2360533)
- [İTÜ Polen: İstanbul Limanları'nın Modernizasyonu: Dersaadet Rıhtım ve Anadolu Demiryolları Şirketlerinin İnşa Faaliyetleri (1890-1934)](https://polen.itu.edu.tr/items/f14b0001-58c9-466e-a2d2-5fc00421231a)
- [TDV İslâm Ansiklopedisi: Tersâne-i Âmire](https://islamansiklopedisi.org.tr/tersane-i-amire)
- [İTÜ A|Z dergisi: Osmanlı liman inşaatları üzerine makale](https://www.az.itu.edu.tr/jfa/article/download/638/611/1777)

---
Gelişim Mimarı: https://gelisimmimari.com · Teklif formu: https://gelisimmimari.com/#teshis · Tüm sayfaların dizini: https://gelisimmimari.com/llms.txt
