# Pergel Vinç Nedir? Kolonlu ve Duvar Tipi, Seçim Ölçütleri

> Pergel vinç, bir kolona ya da duvara bağlı yatay kolu kendi ekseni çevresinde dönen ve kolun süpürdüğü alandaki yükleri kaldırıp yer değiştiren bir kaldırma makinesidir. Kolonlu ve duvar tipi olmak üzere iki ana kurulumu vardır. Tezgâh başında, montaj istasyonunda ve yükleme noktasında tek bir çalışma alanına hizmet eder.

- Kaynak: https://gelisimmimari.com/blog/pergel-vinc-nedir
- Yayıncı: Gelişim Mimarı (vinç ve iş makinesi kiralama firmalarına CRM, ERP, teklif ve ödeme sistemi, web sitesi ve reklam yönetimi)
- Dil: Türkçe
- Kategori: Vinç bilgisi
- Yayın tarihi: 2026-09-27
- Son güncelleme: 2026-11-17

## Kısa cevap

- Pergel vinç, sabit bir kolona ya da duvara bağlı yatay kolu dönen ve yalnızca kolun süpürdüğü alanda çalışan vinçtir.
- Kolonlu pergel vinç zemine ankrajlanan kendi kolonunda durur; duvar tipi pergel vinç binanın kolonuna ya da duvarına bağlanır.
- Pergel vincin dönüş açısı tipe ve modele göre değişir; duvar tipinde duvar, kolonlu tipte çevredeki engeller açıyı sınırlar.
- Pergel vincin kapasitesi kolun her noktasında etiketindeki değerdir, ama kolon, temel ve bağlantı bu yüke göre hesaplanmış olmalıdır.

Pergel vinç, bir kolona ya da duvara bağlı yatay kolu kendi ekseni çevresinde dönen ve kolun süpürdüğü alandaki yükleri kaldırıp yer değiştiren bir kaldırma makinesidir. İngilizce adı jib crane'dir. [Wikipedia'nın jib maddesi](https://en.wikipedia.org/wiki/Jib_%28crane%29) pergel vinci, düşey bir taşıyıcıya bağlı yatay kol kullanan vinç diye tanımlar ve en yaygın iki kurulumu kolonlu ve duvar tipi olarak sayar.

Çalışma alanı bir daire ya da daire dilimidir. Vinç o dilimin dışına çıkamaz. Karşılığında kurulumu basittir, az yer tutar ve tek bir iş istasyonunu başka hiçbir vinci beklemeden besler.

## Pergel vinç nasıl çalışır?

Pergel vinç üç hareket yapar: yük kaldırılır, kol boyunca ileri geri sürülür ve kol döndürülerek yana taşınır. Kaldırmayı kolun üzerindeki arabaya asılı caraskal yapar. Araba kolun alt başlığında ya da profil rayın içinde yürür. Kol, kolona ya da duvar konsoluna yataklanmıştır ve bu yatağın çevresinde döner.

Hafif modellerde araba ve dönüş elle yapılır. Operatör yükü tutar, iter, kol arkasından gelir. Ağır modellerde ve uzun kollarda araba ve dönüş motorludur, kumanda askılı butondan ya da uzaktan kumandadan verilir.

Kaldırma grubunun zincirli ve halatlı tipleri [monoray vinç ve caraskal](/blog/monoray-vinc-ve-caraskal-nedir) yazısında anlatılıyor. Pergel vincin kolu aslında bir ucundan dönen kısa bir monoray hattıdır.

## Pergel vincin parçaları nelerdir?

- **Kolon:** Zemine ankrajlanan düşey çelik boru ya da profildir, kolu ve yükü taşır.
- **Duvar konsolu:** Duvar tipinde kolonun yerini alan, bina kolonuna ya da betonarme duvara bağlanan mesnettir.
- **Kol (pergel kolu):** Yükü kolondan uzakta tutan yatay kiriştir. I profil ya da hafif profil ray olabilir.
- **Dönüş yatağı:** Kolu kolona ya da konsola bağlayan ve dönmesini sağlayan mafsal ya da döner tabladır.
- **Araba:** Kol üzerinde yürüyen ve kaldırma grubunu taşıyan tekerlekli düzenektir.
- **Kaldırma grubu:** Yükü kaldıran zincirli ya da halatlı vinçtir. Küçük pergellerde çoğunlukla zincirli caraskal kullanılır.
- **Dönüş sınırlayıcı:** Kolun duvara, makineye ya da komşu vince çarpmasını önleyen ayarlı durdurucudur.

## Pergel vinç çeşitleri nelerdir?

Pergel vinçler taşıyıcıya göre adlandırılır. Dört tip sık görülür:

- **Kolonlu pergel vinç:** Zemine bağlı kendi kolonunda duran, binadan bağımsız çalışan tiptir.
- **Duvar tipi pergel vinç:** Bina kolonuna ya da duvara konsolla bağlanan, zeminde yer kaplamayan tiptir.
- **Duvarda yürüyen pergel vinç:** Duvar boyunca döşenmiş raylarda yürüyen, bir hol kenarındaki birkaç istasyona sırayla hizmet eden tiptir.
- **Mafsallı kollu pergel vinç:** Kolu ortasından ikinci bir mafsalla kırılan, engelin arkasına ve makinenin içine uzanabilen tiptir.

Kolonlu ve duvar tipi arasındaki seçim çoğu zaman binanın durumuna bakar.

| Ölçüt | Kolonlu pergel vinç | Duvar tipi pergel vinç |
| --- | --- | --- |
| Taşıyıcı | Kendi kolonu ve temeli | Bina kolonu ya da betonarme duvar |
| Zeminde kapladığı yer | Kolon tabanı kadar | Yok |
| Dönüş | Modele göre geniş açı ya da tam tur | Duvarın izin verdiği kadar, çoğunlukla yarım daire |
| Kurulum yeri | Holün ortası dahil her yer | Yalnızca taşıyıcı kolon ya da duvar önü |
| Ön koşul | Yeterli temel ya da beton zemin | Yapının ek yükü taşıdığının hesabı |
| Yer değiştirme | Sökülüp başka temele taşınabilir | Bağlandığı kolona bağımlıdır |

## Pergel vincin dönüş açısı ne kadardır?

Pergel vincin dönüş açısı tipe ve modele göre değişir; tek bir değer yoktur. Duvar tipinde kol duvara çarptığı yerde durur, bu yüzden açı yarım daire dolayındadır. Kolonlu tipte kolun kolona nasıl yataklandığı belirleyicidir.

Üreticilerin verdiği değerler fikir verir. [Konecranes'in pergel vinç sayfasında](https://www.konecranes.com/equipment/workstation-lifting-systems/jib-cranes) kolonlu modeller için 300 dereceye, duvar tipi modeller için 270 dereceye varan dönüş belirtilir. [Demag'ın döner kollu vinç sayfasında](https://www.demagcranes.com/en/products/kbk-light-crane-system/kbk-pillar-and-wall-mounted-slewing-jibs) ise kolonlu tiplerin, çevrede duvar ya da kolon gibi bir engel yoksa tam tur dönebilen modelleri de yer alır.

Kâğıttaki açı ile sahadaki açı aynı olmayabilir. Kolun yolunda bir makine, bir elektrik panosu ya da gezer köprülü vincin kancası varsa dönüş orada biter. Bu yüzden yerleşim çizimi üzerinde kolun süpüreceği daire çizilir ve durdurucular ona göre ayarlanır.

## Pergel vinç nerede kullanılır?

Pergel vinç, kaldırma işinin hep aynı noktada tekrarlandığı yerde kullanılır. Tipik yerler şunlardır:

- **Tezgâh başı:** Torna, freze ve işleme merkezine iş parçası, ayna ya da kalıp bağlanır.
- **Montaj ve kaynak istasyonu:** Parça çevrilir, tutulur, bir sonraki istasyona verilir.
- **Pres ve enjeksiyon makinesi:** Kalıp değişiminde kalıp makineye sürülür.
- **Yükleme noktası:** Kamyon kasasına ya da rampaya palet, motor, varil indirilir.
- **Bakım atölyesi:** Pompa, redüktör, motor gibi parçalar sökülüp tezgâha alınır.
- **Açık saha ve iskele:** Dış ortama uygun üretilmiş modeller tekne, tank ya da havuz başında çalışır.

Büyük hollerde pergel vinç gezer köprülü vincin yerini almaz, yükünü hafifletir. Köprülü vinç holün ağır ve uzun taşımalarını yapar. Tezgâh başındaki işçi ise her parça için köprülü vinci beklemez, kendi pergeliyle çalışır. Fabrika içi kaldırmanın genel resmi [vinç hangi işlerde kullanılır](/blog/vinc-hangi-islerde-kullanilir-sektor-sektor) yazısında.

## Pergel vinç seçerken nelere bakılır?

Seçim altı bilgiyle yapılır:

1. **En ağır yük.** Yükün kendi ağırlığına sapan, kanca altı aparat ve mıknatıs gibi tutucular eklenir.
2. **Kol boyu.** Kolonun ekseninden kancanın gidebileceği en uzak noktaya kadar olan mesafedir. İhtiyaçtan uzun kol hem pahalıdır hem daha çok esner.
3. **Kanca altı yükseklik.** Yükün boyu, sapan boyu ve yükün aşacağı engel birlikte hesaplanır.
4. **Dönüş açısı ve engeller.** Kolun süpüreceği alan yerleşim planında çizilir.
5. **Hareket biçimi.** Elle itme hafif yükte hızlıdır. Yük ağırlaştıkça ve kol uzadıkça motorlu araba ve motorlu dönüş gerekir.
6. **Zemin ve yapı.** Kolonlu tipte temel, duvar tipinde bina kolonu vincin devirme momentini taşımalıdır.

Son madde en çok atlanan maddedir. Pergel vinç yükü kolonun dışında taşır; bu, tabana büyük bir devirme momenti verir. Fabrikanın saha betonu bu iş için dökülmemiş olabilir. Üretici, kolon tabanına gelen kuvvetleri ve gereken temel ölçülerini teknik föyde verir. Mevcut zeminin ya da bina kolonunun yeterli olduğuna o veriye bakarak bir inşaat mühendisi karar verir.

Çalışma sıklığı da sorulur. Vardiyada birkaç kez kullanılan bir bakım pergeli ile dakikada bir parça alan üretim pergeli aynı sınıf kaldırma grubuyla donatılmaz.

## Pergel vinç mi, gezer köprülü vinç mi, monoray mı?

Karar çalışma alanının biçimine göre verilir.

| İhtiyaç | Uygun çözüm |
| --- | --- |
| Tek istasyon, birkaç metrelik daire | Pergel vinç |
| Düz bir hat boyunca taşıma | [Monoray vinç](/blog/monoray-vinc-ve-caraskal-nedir) |
| Holün tamamı, ağır yük | [Gezer köprülü vinç](/blog/gezer-kopru-vinc-nedir) |
| Açık saha, bina yok | [Portal vinç](/blog/portal-vinc-nedir) |

Bu türlerin hepsi tesise kurulur ve orada kalır. Sahadan sahaya giden mobil ve paletli vinçlerle farkları [vinç çeşitleri](/blog/vinc-cesitleri) yazısındaki tabloda görülebilir. Tesis vinçlerinin en büyükleri limanlardadır; onlar [liman vinçleri ve konteyner vinçleri](/blog/liman-vincleri-ve-konteyner-vincleri) yazısında anlatılıyor.

## Sık yapılan hatalar

- **Yükü çapraz çekmek.** Kanca yükün tam üstünde değilken kaldırmak kolu yana zorlar ve yükü savurur. Önce kol yükün üstüne getirilir.
- **Kolonu hesapsız betona dübellemek.** Ankrajlar ilk gün tutar, tekrarlı yük altında beton çatlar ve kolon eğilir.
- **Kolun kendiliğinden kaymasını görmezden gelmek.** Kol bırakıldığında hep aynı yöne dönüyorsa kolon şakülünde değildir. Kurulum yeniden ayarlanır.
- **Kolu uzatmak ya da kaldırma grubunu büyütmek.** Etiketteki kapasite kol boyuna ve kolona göre hesaplanmıştır. Sonradan yapılan değişiklik üreticiye sorulmadan yapılmaz.
- **Dönüş alanına malzeme istiflemek.** Kol istife çarpar, operatör yükü çekiştirerek kurtarmaya çalışır.
- **Kontrolü atlamak.** Pergel vinç küçük göründüğü için bakım dışında bırakılır. O da bir kaldırma makinesidir; halat, zincir, kanca ve fren için [vinç bakımı ve periyodik kontrol](/blog/vinc-bakimi-ve-periyodik-kontrol) yazısındaki düzen burada da geçerlidir.

Yükü kancaya bağlayan elemanlar da ayrı bir konudur; sapan, mapa ve kanca altı aparatlar [sapan çeşitleri](/blog/sapan-cesitleri-ve-kaldirma-aksesuarlari) yazısında anlatılıyor. Vincin ne olduğunu en baştan okumak isteyenler [vinç nedir](/blog/vinc-nedir) yazısına bakabilir.

Kapasite, kol boyu, dönüş açısı ve temel ölçüleri için kesin değerler üreticinin teknik dokümanından alınır. Kurulum yeri ve taşıyıcı yapı kararı yetkili bir mühendise bırakılmalıdır.

## Sık sorulan sorular

### Pergel vinç nedir?

Pergel vinç, bir kolona ya da duvara bağlı yatay kolu ekseni çevresinde dönen vinçtir. Kolun üzerindeki araba ve caraskal yükü kaldırır, kol dönerek yükü yarım ya da tam daire içinde başka bir noktaya götürür.

### Pergel vinç nerede kullanılır?

Tezgâh başında, montaj ve kaynak istasyonlarında, pres ve torna besleme noktalarında, kamyon yükleme rampalarında ve bakım atölyelerinde kullanılır. Ortak nokta, kaldırma işinin hep aynı birkaç metrelik alanda tekrarlanmasıdır.

### Kolonlu pergel vinç ile duvar tipi pergel vinç arasındaki fark nedir?

Kolonlu tip zemine ankrajlanan kendi kolonunda durur ve binadan bağımsızdır. Duvar tipi binanın kolonuna ya da betonarme duvarına bağlanır, zeminde yer kaplamaz ama taşıyıcı yapının bu yükü kaldırabildiği hesapla gösterilmelidir.

### Pergel vinç kaç derece döner?

Tek bir değer yoktur. Duvar tipleri çoğunlukla yarım daire kadar, kolonlu tipler modele göre üç çeyrek daire ile tam tur arasında döner. Kesin açı üreticinin teknik föyünde yazar.

### Pergel vinç kaç ton kaldırır?

Kapasite modele göre değişir ve vincin üzerindeki etikette yazar. Pergel vinçler çoğunlukla bir kişinin elle yönlendirebildiği hafif ve orta yükler için seçilir; daha ağır ve geniş alanlı işler gezer köprülü vince gider.

### Pergel vinç için temel gerekir mi?

Kolonlu pergel vinçte evet. Kolon ya ayrı bir temel bloğuna ya da yeterli kalınlık ve dayanımdaki betona ankrajla bağlanır. Mevcut zeminin yeterli olup olmadığına üretici verisine bakarak bir inşaat mühendisi karar verir.

## Kaynaklar

- [Wikipedia: Jib (crane)](https://en.wikipedia.org/wiki/Jib_%28crane%29)
- [Konecranes: Jib cranes](https://www.konecranes.com/equipment/workstation-lifting-systems/jib-cranes)
- [Demag: KBK Pillar and wall-mounted slewing jibs](https://www.demagcranes.com/en/products/kbk-light-crane-system/kbk-pillar-and-wall-mounted-slewing-jibs)
- [Wikipedia: Hoist (device)](https://en.wikipedia.org/wiki/Hoist_%28device%29)

---
Gelişim Mimarı: https://gelisimmimari.com · Teklif formu: https://gelisimmimari.com/#teshis · Tüm sayfaların dizini: https://gelisimmimari.com/llms.txt
