# Gezer Köprülü Vinç (Tavan Vinci): Tek ve Çift Kirişli Tipler

> Gezer köprülü vinç, bir binanın karşılıklı iki duvarı boyunca yüksekte döşenmiş raylar üzerinde yürüyen ve altındaki holün her noktasına yük taşıyan bir kaldırma makinesidir. Halk arasında tavan vinci ya da köprülü vinç denir. Tek kirişli, çift kirişli ve asma tip olarak üretilir; fabrika ve atölyelerin sabit vincidir.

- Kaynak: https://gelisimmimari.com/blog/gezer-kopru-vinc-nedir
- Yayıncı: Gelişim Mimarı (vinç ve iş makinesi kiralama firmalarına CRM, ERP, teklif ve ödeme sistemi, web sitesi ve reklam yönetimi)
- Dil: Türkçe
- Kategori: Vinç bilgisi
- Yayın tarihi: 2026-11-03
- Son güncelleme: 2026-11-17

## Kısa cevap

- Gezer köprülü vinç, tavan vinci ve köprülü vinç aynı makinenin üç adıdır.
- Gezer köprülü vinç üç eksende çalışır: kanca iner çıkar, araba köprü boyunca gider, köprü hol boyunca yürür.
- Tek kirişli vinçte kaldırma grubu kirişin altında, çift kirişli vinçte iki kirişin üstündeki arabada durur.
- Gezer köprülü vincin yükünü bina taşır; yürüyüş yolu ve kolonlar vinçle birlikte hesaplanır.

Gezer köprülü vinç, bir binanın karşılıklı iki duvarı boyunca yüksekte döşenmiş raylar üzerinde yürüyen ve altındaki holün her noktasına yük taşıyan bir kaldırma makinesidir. Halk arasında tavan vinci ya da köprülü vinç denir; atölyede çoğu zaman yalnızca "kren" diye anılır. İngilizcesi overhead crane ya da bridge crane'dir. [Wikipedia'nın gezer köprülü vinç maddesi](https://en.wikipedia.org/wiki/Overhead_crane) yapıyı şöyle anlatır: karşılıklı kolonlara konsollarla bağlı kirişlerin üstünde iki paralel ray durur, köprü bu iki rayın arasını geçer, kaldırma grubu da köprü boyunca yürür.

Zeminde yer kaplamaz. Forkliftin giremediği makine aralarına yukarıdan iner. Bir fabrikanın ağır parçası varsa binanın içinde bu vinç vardır.

## Tavan vinci, köprülü vinç ve gezer vinç aynı makine mi?

Evet, üçü de aynı makineyi anlatır. Teknik adı gezer köprülü vinçtir. Atölyede tavan vinci denir, çünkü makine tavana yakın çalışır. Kataloglarda ve tekliflerde köprülü vinç ya da gezer vinç geçer; sahada kısaca kren de denir. Hepsi aynı şeyi tarif eder: iki yandaki raylarda yürüyen bir köprü ve bu köprü üzerinde giden kaldırma arabası.

Ad karışıklığı teklif aşamasında sorun çıkarır. Müşteri tavan vinci diye sorar, satıcı köprülü vinç diye yazar, üçüncü bir teklifte gezer vinç görünür ve üç teklifin aynı makine için olduğu anlaşılmaz. Karşılaştırmayı adlar değil üç sayı belirler: kapasite, açıklık ve kaldırma yüksekliği. Bu üçü verildiğinde hangi adın kullanıldığının bir önemi kalmaz.

Ayrım yalnızca asma tipte ve portal vinçte başlar; onlar da aşağıda ayrıca anlatılıyor.

## Gezer köprülü vinç nasıl çalışır?

Gezer köprülü vinç üç eksende hareket eder ve bu üç hareketle holün dikdörtgen hacminin tamamını tarar.

- **Kaldırma:** Kanca düşeyde iner ve çıkar.
- **Araba hareketi:** Kaldırma grubu köprü kirişi boyunca holün enine gider.
- **Köprü yürüyüşü:** Köprünün tamamı yürüyüş yolu boyunca holün boyuna gider.

Her hareketin ayrı motoru ve freni vardır. Yeni vinçlerde hız kademesizdir; operatör yükü yavaş kaldırıp yavaş bırakabilir. Hareketlerin sonunda sınır kesiciler durur: kanca en üste vardığında, araba kirişin ucuna geldiğinde, köprü holün sonuna yaklaştığında hareket kendiliğinden kesilir.

Elektrik, hol boyunca uzanan kapalı baradan ya da askılı kablodan alınır. Mobil vinçteki gibi dizel motor, ayak ya da denge ağırlığı yoktur. Dengeyi bina sağlar.

## Gezer köprülü vincin parçaları nelerdir?

- **Yürüyüş yolu:** Hol boyunca kolonlara ya da konsollara oturan kirişler ve üstlerindeki raylardır. Vincin bütün yükünü binaya aktarır.
- **Köprü kirişi:** İki yürüyüş rayının arasını geçen ana kiriştir. Kutu kesitli ya da profil olabilir.
- **Baş kirişler:** Köprü kirişinin iki ucundaki tekerlekli taşıyıcılardır. Köprüyü raylar üzerinde yürütür.
- **Araba:** Köprü kirişi üzerinde enine yürüyen ve kaldırma grubunu taşıyan düzenektir.
- **Kaldırma grubu:** Motor, redüktör, tambur, halat ve frenden oluşan kaldırma mekanizmasıdır. Hafif vinçlerde zincirli olabilir.
- **Kanca bloğu:** Halatın ucundaki makaralı blok ve emniyet mandallı kancadır.
- **Besleme hattı:** Vince elektriği taşıyan bara ya da kablo sistemidir.
- **Kumanda:** Askılı buton, radyo uzaktan kumanda ya da kabindir.
- **Güvenlik donanımı:** Aşırı yük sınırlayıcı, sınır kesiciler, tamponlar ve acil durdurma düğmesidir.

Kaldırma grubunun kendisi ayrı bir üründür ve aynı grup monoray hatta ya da pergel kola da takılır. Ayrıntısı [monoray vinç ve caraskal](/blog/monoray-vinc-ve-caraskal-nedir) yazısında.

## Tek kirişli ve çift kirişli vinç arasındaki fark nedir?

Tek kirişli vinçte köprü bir kiriştir ve kaldırma grubu o kirişin alt başlığında yürür; çift kirişli vinçte araba iki kirişin üstündeki raylarda gider. Çift kirişli düzende kanca iki kirişin arasından yukarı çekilebildiği için kanca altı yükseklik artar.

| Ölçüt | Tek kirişli | Çift kirişli |
| --- | --- | --- |
| Köprü | Bir kiriş | İki paralel kiriş |
| Arabanın yeri | Kirişin altında | Kirişlerin üstünde |
| Kanca yüksekliği | Kiriş altında kalır | Kirişlerin arasına kadar çıkar |
| Uygun yük ve açıklık | Hafif ve orta | Ağır yük, geniş açıklık |
| Vincin kendi ağırlığı | Hafif, binaya az yük verir | Ağır, yürüyüş yolu ona göre yapılır |
| Ek donanım | Sınırlı | Bakım platformu, yardımcı kanca, kabin eklenebilir |
| Maliyet | Düşük | Yüksek |

Sınırın nerede olduğu üreticiye göre değişir. Bir örnek: [ABUS'un gezer köprülü vinç sayfasında](https://www.abuscranes.com/cranes/overhead-travelling-cranes) tek kirişli modeller 16 tona, çift kirişli modeller 120 tona kadar listelenir. Başka üreticide rakamlar farklıdır; seçim tabloya göre değil, teklif aşamasındaki hesaba göre yapılır.

## Asma tip gezer vinç nedir?

Asma tip gezer vinç, yürüyüş kirişlerinin üstünde değil alt başlığında yürüyen köprülü vinçtir. Yürüyüş yolu kolonlara oturmaz, çatı makaslarına ya da betonarme tavana asılır.

İki durumda seçilir. Birincisi, mevcut binanın kolonlarında vinç konsolu yoktur ve sonradan eklemek zordur. İkincisi, holün yalnızca bir bölümüne vinç gerekir. Asma tipte köprü kirişi yürüyüş yolunun dışına taşabilir, araba komşu holdeki vince ya da bir monoray hatta geçebilir.

Karşılığında kapasitesi sınırlıdır, çünkü yükü çatı taşır. Çatının bu yük için hesaplanmış olması gerekir.

## Gezer köprülü vinç nerede kullanılır?

Gezer köprülü vinç, ağır parçanın her gün aynı hol içinde taşındığı kapalı tesislerde kullanılır.

- **Çelik servis merkezi:** Rulo, levha ve profil istiflenir, kesim hattına verilir.
- **Makine imalatı:** Gövde ve şase işleme tezgâhına bağlanır, montaja taşınır.
- **Döküm ve dövme:** Pota, kalıp ve sıcak parça taşınır. Bu işlerin vinçleri ısıya ve yoğun çalışmaya göre özel yapılır.
- **Pres ve kalıp atölyesi:** Kalıp değişimi ve kalıp bakımı yapılır.
- **Prefabrik ve mermer:** Beton eleman ve blok kapalı holde taşınır.
- **Depo ve sevkiyat:** Kamyon holün içine girer, yük yukarıdan konur.
- **Santral ve pompa istasyonu:** Türbin, jeneratör ve pompa bakımı için makine dairesinin üstünde bekler.

[Wikipedia'nın elektrikli gezer vinç maddesi](https://en.wikipedia.org/wiki/Electric_overhead_traveling_crane) bu vinçlerin depolarda ve sanayide yaygın kullanıldığını, kâğıt fabrikalarında bakım ve ağır ekipman montajında çalıştığını yazar.

Bina yoksa aynı iş ayaklı bir vinçle yapılır. Açık stok sahasının vinci [portal vinçtir](/blog/portal-vinc-nedir). Limanlardaki konteyner vinçleri de aynı ayaklı yapının büyük örnekleridir ve [liman vinçleri ve konteyner vinçleri](/blog/liman-vincleri-ve-konteyner-vincleri) yazısında anlatılıyor. Tek bir tezgâhın başındaki küçük kaldırmalar için köprülü vinci meşgul etmek yerine [pergel vinç](/blog/pergel-vinc-nedir) kurulur.

## Gezer köprülü vinç nasıl kumanda edilir?

Gezer köprülü vinç askılı butonla, radyo uzaktan kumandayla ya da kabinden kumanda edilir.

- **Askılı buton:** Vinçten sarkan kablolu kumandadır. Operatör yükün yanında yürür. Basit ve ucuzdur, ama operatörü yüke yakın tutar.
- **Radyo uzaktan kumanda:** Kablosuz el ya da bel kumandasıdır. Operatör yükü rahat gördüğü, güvenli bir noktada durur.
- **Kabin:** Köprüye ya da arabaya bağlı operatör kabinidir. Sürekli çalışan ağır sanayi vinçlerinde kullanılır.

Aynı yürüyüş yolunda iki vinç çalışıyorsa çarpışma önleyici donanım istenir. Uzun bir parçayı iki vincin birlikte kaldırması ayrı bir iştir; mantığı [tandem kaldırma](/blog/tandem-kaldirma-nedir) yazısında anlatılanla aynıdır.

## Gezer köprülü vinç seçerken nelere bakılır?

Sipariş öncesinde üreticiye şu bilgiler verilir:

1. **En ağır yük** ve bu yükün ne sıklıkta kaldırılacağı.
2. **Açıklık**, yani iki yürüyüş rayının eksenleri arasındaki mesafe.
3. **Kaldırma yüksekliği** ve çatı altındaki boşluk.
4. **Yürüyüş yolu uzunluğu** ve holde başka vinç olup olmadığı.
5. **Çalışma yoğunluğu.** Günde birkaç kaldırma yapan bakım vinci ile üç vardiya çalışan üretim vinci aynı iş sınıfında değildir.
6. **Ortam.** Toz, sıcaklık, nem, patlayıcı ortam ya da açık hava.
7. **Bina.** Kolonlar ve yürüyüş kirişleri vincin tekerlek yüklerini taşıyacak biçimde hesaplanmış mı?

Yeni bir fabrika yapılıyorsa vinç, bina projesiyle birlikte seçilir. Sonradan "şuraya bir vinç koyalım" demek, kolonların ve temellerin yeniden hesaplanması demektir.

## Sık yapılan hatalar

- **Çapraz çekiş.** Kanca yükün düşeyinde değilken kaldırmak halatı tamburdan atar ve yükü savurur.
- **Yükü insanların üstünden geçirmek.** Taşıma yolu önceden belirlenir ve boşaltılır.
- **Aşırı yük sınırlayıcıyı iptal etmek.** Sınırlayıcı susturulduğunda vinç kırılana kadar kaldırır.
- **Sınır kesiciyi fren gibi kullanmak.** Kesici emniyet içindir, her seferde ona dayanarak durmak onu aşındırır.
- **Yürüyüş yolunu unutmak.** Ray ekleri, bağlantı elemanları ve hizalama da vinç kadar yıpranır.
- **Kontrolü ertelemek.** Halat, kanca, fren ve yürüyüş yolu düzenli gözden geçirilir. Düzen [vinç bakımı ve periyodik kontrol](/blog/vinc-bakimi-ve-periyodik-kontrol) yazısında.

Kancaya yükü bağlayan sapanların seçimi [sapan çeşitleri](/blog/sapan-cesitleri-ve-kaldirma-aksesuarlari) yazısında, tesis vinçlerinin öbür vinç türleri arasındaki yeri [vinç çeşitleri](/blog/vinc-cesitleri) yazısında anlatılıyor. Temel kavramlar için [vinç rehberi](/blog/vinc-rehberi) sayfasına bakılabilir.

Kapasite, açıklık ve iş sınıfı için kesin değerler üreticinin teknik dokümanında yazar. Vincin binaya getirdiği yükün hesabı ve kurulum kararı yetkili bir mühendise bırakılmalıdır.

## Sık sorulan sorular

### Gezer köprülü vinç nedir?

Gezer köprülü vinç, bir holün iki yanındaki yüksek raylarda yürüyen köprü kirişinden ve bu kiriş üzerinde gidip gelen kaldırma arabasından oluşan vinçtir. Holün zemininde yer kaplamadan her noktaya yük taşır.

### Tavan vinci ile gezer köprülü vinç aynı şey mi?

Evet. Tavan vinci halk arasındaki addır, gezer köprülü vinç teknik addır. Köprülü vinç ve kren de aynı makine için kullanılır.

### Tek kirişli ve çift kirişli vinç arasındaki fark nedir?

Tek kirişli vinçte köprü tek kiriştir ve kaldırma grubu kirişin alt başlığında yürür. Çift kirişli vinçte araba iki kirişin üstündeki raylarda gider; kanca daha yükseğe çıkar ve daha ağır yükler, daha geniş açıklıklar karşılanır.

### Asma tip gezer vinç nedir?

Asma tip vinç, yürüyüş kirişlerinin üstünde değil alt başlığında yürüyen vinçtir. Yürüyüş yolu çatıya ya da tavana asılır. Kolonların vinç taşımaya uygun olmadığı hollerde ve hafif yüklerde kullanılır.

### Gezer köprülü vinç nasıl kumanda edilir?

Üç yolla: vinçten sarkan askılı butonla, operatörün belindeki radyo uzaktan kumandayla ya da köprüye bağlı kabinden. Atölyelerin çoğunda uzaktan kumanda ya da askılı buton kullanılır.

### Gezer köprülü vinç kiralanır mı?

Hayır, tesisin sabit donanımıdır. Binanın açıklığına ve yüksekliğine göre sipariş edilir, yürüyüş yoluna monte edilir ve bina durdukça orada çalışır.

## Kaynaklar

- [Wikipedia: Overhead crane](https://en.wikipedia.org/wiki/Overhead_crane)
- [Wikipedia: Electric overhead traveling crane](https://en.wikipedia.org/wiki/Electric_overhead_traveling_crane)
- [ABUS: Overhead travelling cranes](https://www.abuscranes.com/cranes/overhead-travelling-cranes)
- [Konecranes: Parts of an overhead crane](https://konecranes.com/sites/default/files/2021-07/Parts%20of%20an%20overhead%20crane_Konecranes.pdf)

---
Gelişim Mimarı: https://gelisimmimari.com · Teklif formu: https://gelisimmimari.com/#teshis · Tüm sayfaların dizini: https://gelisimmimari.com/llms.txt
